Gemeenlandshuizen in Leiden en Spaarndam open tijdens Open Monumentendag 2016

Gemeenlandshuis Leiden

Gemeenlandshuis Leiden

Tijdens de Open Monumentendag in september zullen de gemeenlandshuizen in Leiden (10 september 12.00 - 17.00 uur) en Spaarndam (11 september 10.00 - 17.00 uur) hun deuren openen voor het publiek. Het thema van het jaarlijkse evenement op zaterdag 10 en zondag 11 september waarbij duizenden monumenten gratis te bezoeken zijn, is dit jaar ‘Iconen & Symbolen’.

De gemeenlandshuizen in Leiden en Spaarndam kennen een boeiende geschiedenis. In het verleden was het ambtsgebied van Rijnland uitgestrekt en moeilijk bereisbaar. Vergaderd werd er in herbergen te Leiden en Haarlem of ten huize van de bestuursleden. In 1578 durfde Rijnlands secretaris het aan om een huis te kopen in Leiden dat moest dienen als vergader- en logeerruimte voor het college van dijkgraaf en hoogheemraden. Bij de Spaarndammerdijk, de zeewering langs het IJ, moest het hoogheemraadschap kunnen beschikken over materialen en werklieden die onmiddellijk ter plaatse waren, als de zeearm, het IJ, bij stormweer hoog opliep. Op dit werkterrein  werd in 1552 een houten langschepig gebouw opgetrokken, waarin ook vergaderd kon worden door het college.

Gemeenlandshuis in Leiden

Het hoogheemraadschap van Rijnland kocht het gemeenlandshuis in 1578, enkele jaren na het ontzet van Leiden. Het diende eeuwenlang als vergaderplaats en logement voor Rijnlands bestuur. Enkele dijkgraven hebben het huis ook bewoond. Het gemeenlandshuis is tegenwoordig ondergebracht in een stichting.

De grote zaal of rechtkamer werd tussen 1658 en 1670 verbouwd naar ontwerp van Pieter Post. De voorname inrichting was bedoeld om bezoekers te imponeren en de belangrijkheid van het hoogheemraadschap te benadrukken.

Verschillende voorwerpen in de zaal verwijzen naar de rechtspraak in waterstaatszaken die Rijnland tot in de 19e eeuw voerde. Bijvoorbeeld het schilderij van Jan Lievens de Oudere, verbeeldende Vadertje Tijd die het burgerlijk wetboek overhandigt aan Vrouwe Justitia.

Bijzonder is het in 1776 aangebrachte goudleerbehang met daarop het wapen van Rijnland. De elementen in het wapen komen als symbool voor het hoogheemraadschap Rijnland los van elkaar al langer voor. Een eerste combinatie komt voor in een keurboek uit 1610. Deze symbolen zijn afgeleid van het wapen van graaf Willem II van Holland. Als Rooms-Koning voerde hij de adelaar en als Heer van Holland voerde hij de leeuw.

Aan de hand van foto’s en archiefstukken worden in de blauwe zaal verschillende stadia in de ontwikkeling van het wapen getoond. U kunt de benedenverdieping op eigen gelegenheid bezichtigen. In de verschillende vertrekken staan medewerkers van Rijnland klaar om u te ontvangen en vragen te beantwoorden

Gemeenlandshuis van Rijnland
Breestraat 59
2311 CJ Leiden
Open: zaterdag 10 september van 12.00-17.00

Grote zaal

Gemeenlandshuis in Spaarndam

Het gemeenlandshuis in Spaarndam was de vergaderplaats van het bestuur van Rijnland en woonhuis voor de opziener. Bekende waterstaatkundigen als Cruquius, Brunings en Conrad hebben in dit huis gewoond. Op het terrein staat o.a. een reparatiewerkplaats. Vroeger was de Spaarndammerdijk de zwakste schakel in de zeewering en daarom had het hoogheemraadschap, bij dreigend overstromingsgevaar, die ruimte nodig voor de werklieden en hun gereedschap.

Het iconische beeld van Hansje Brinker in Spaarndam staat symbool voor ons waterbeheer. Het gereedschap, dat ooit werd gebruikt door Rijnlands personeel in Spaarndam, zijn daarvan de symbolen.

De rondleidingen worden verzorgd door het hoogheemraadschap Rijnland en door de Historische Werkgroep Spaarndam.

Gemeenlandshuis Spaarndam

Gemeenlandshuis van Spaarndam
Spaarndammerdijk 23
2064 KM Spaarndam
Open: zondag 11 september van 10.00-17.00

Gemeenlandshuis Spaarndam
Prent van Abraham Rademaker, 1728