Baggeren: waarom

Waarom moet Rijnland eigenlijk baggeren, wat is bagger en wat doen we met de bagger? Op deze pagina de antwoorden en bovendien een kijkje in het verleden.

Waarom moeten we baggeren?
Wat is bagger?
Wat doen we met de bagger?
Ontvangstplicht
Hoe wordt er gebaggerd?
Baggeren is niet alleen een taak van Rijnland
Informatie, betrokkenheid en duurzaamheid
Waar gaat Rijnland baggeren?
Hoe ging dat in het verleden?

Waarom moeten we baggeren?
Veel bagger maakt sloten ondiep. Hierdoor kan bij hevige regenval het water niet goed worden afgevoerd, met wateroverlast in bijvoorbeeld kelders en kruipruimtes als gevolg. Plassen blijven op de grond liggen omdat het water niet weg kan. Bij droogte werkt het andersom. Een droge bodem zuigt als het ware het water uit de sloten. Een dikke baggerlaag hindert de aanvulling van water in de bodem, waardoor bijvoorbeeld planten in de tuin extra water nodig hebben. Voor een goede aan- en afvoer van water is het dus noodzakelijk dat er regelmatig wordt gebaggerd. Daarnaast heeft ook het watermilieu in de sloot baat bij baggeren. Een ondiepe sloot met veel bagger gaat stinken. Plantenresten in het baggerslib vormen een bron van voedingsstoffen. Algen leven hiervan en zijn op hun beurt weer voedsel voor vissen en andere dieren. Vooral bij mooi weer groeien algen dan zo snel dat het water in een soort soep verandert. Licht en zuurstof nemen af waardoor planten en dieren sterven. Baggeren maakt een sloot weer gezond en zorgt voor een gevarieerd planten- en dierenleven.

Wat is bagger?
Bagger is een laag op de bodem van rivieren, sloten, grachten en meren die ontstaat door afkalvende oevers, inwaaiende bladeren, afgestorven waterplanten en bezonken slib. De vorming van bagger is een natuurlijk proces dat altijd doorgaat. De baggerlaag groeit gemiddeld met ongeveer een centimeter per jaar, hoewel dit per sloot sterk kan variëren.

Wat doen we met de bagger?
Nog voordat er gebaggerd kan worden onderzoekt Rijnland de kwaliteit van de bagger. Er worden baggermonsters genomen die in het laboratorium van Rijnland worden onderzocht op de aanwezigheid van verontreinigde stoffen. Hoe schoner de bagger hoe meer mogelijkheden er zijn om er iets nuttigs mee te doen. Bagger wordt van oudsher al op het direct aangrenzende land verspreid. Maar het kan ook worden gebruikt bij de aanleg of versterking van bijvoorbeeld kades en dijken of voor het ophogen van percelen. Vervuilde bagger, die niet gebruikt kan worden, gaat naar speciaal daartoe ingerichte depots.

Naast traditionele manieren om bagger opnieuw te gebruiken zoekt Rijnland naar nieuwe toepassingen. Zo is bagger uit Haarlem afgevoerd naar een weiland in Noord-Holland waarop snelgroeiende gewassen worden geteeld voor het opwekken van schone energie. Hierbij worden in de bagger aanwezige verontreinigingen op een natuurlijke wijze afgebroken. Kennis en ervaring van inwoners is ook van belang. In de gemeenten Voorschoten, Leidschendam-Voorburg, Wassenaar, Katwijk en Zoeterwoude is samen met belanghebbenden en burgers uitgezocht hoe en waar de bagger in het gebied kan worden hergebruikt.

Ontvangstplicht
Woont u of heeft u land aan het water? Dan bent u, als de bagger voldoende schoon is, verplicht de bagger op de kant te ontvangen (ontvangstplicht). Als verspreiding van de bagger op de kant niet mogelijk is vanwege de functie van het land, bijvoorbeeld in het geval van kassencomplexen of verhard terrein, streeft Rijnland ernaar om samen met u tot een gewenste afvoerwijze te komen. In beide gevallen neemt Rijnland vooraf contact met u op.

Hoe wordt er gebaggerd?
Baggeren kan op verschillende manieren gebeuren. Vaak zijn er meerdere, of een combinatie van baggertechnieken geschikt voor een bepaald baggerwerk. Bagger kan worden opgeschept of opgepompt; de afvoer kan per pijpleiding, per boot of vrachtwagen. Welke techniek wordt gebruikt is afhankelijk van de grootte, diepte en bereikbaarheid van de watergangen, de hoeveelheid te baggeren materiaal en de afstand tussen het baggerwerk en de plaats van bestemming van de bagger. Het zoveel mogelijk beperken van hinder voor omwonenden is van grote invloed op de te kiezen techniek.

Baggeren is niet alleen een taak van Rijnland
Een groot aantal watergangen in het Rijnlandse gebied worden door Rijnland gebaggerd en daarmee op de gewenste diepte gehouden. Welke watergangen dit zijn en welke diepte nodig is voor een goede aan- en afvoer van water is vastgelegd in de Legger. Dit is een door Rijnland opgesteld register waarin per watergang de afmeting en de onderhoudseisen zijn vastgelegd en wie hiervoor verantwoordelijk is (onderhoudsplichtige). Het kan ook zijn dat u zelf onderhoudsplichtig bent en daarom verantwoordelijk bent voor het baggeren van uw eigen sloot. Woont u of heeft u land aan het water en wilt u weten wie verantwoordelijk is voor het baggeronderhoud? Neemt u hierover dan contact op met Rijnland of kijk op rijnland's baggerbeleid.

Om te kunnen baggeren moet een watergang goed bereikbaar zijn. Woont u of heeft u land aan het water en bent u niet verantwoordelijk voor het baggeronderhoud, dan bent u nog wel verplicht overhangende takken en constructies zoals steigers en palen te verwijderen zodat de baggerwerkzaamheden kunnen worden uitgevoerd. Ook eventueel aangebrachte beschoeiingen moeten in goede staat van onderhoud zijn. Dit om te voorkomen dat een beschoeiing onderuit zakt na of tijdens de baggerwerkzaamheden. Ook woonboten zullen, als het niet anders kan, soms tijdelijk verplaatst moeten worden.

Eerste keer op diepte brengen

Voor boezemwateren in onderhoud bij de kadastrale eigenaren is eenmalig een uitzondering gemaakt op deze baggeronderhoudsplicht. Rijnland neemt deze verplichting voor 1 keer op zich en heeft dit opgenomen in haar baggerprogrammering 2005-2020. Gedurende het waterbodemonderzoek zullen ook deze watergangen worden ingemeten. Indien er sprake is van baggerspecie boven de in de Legger vastgestelde waterdiepte wordt deze watergang of deel van watergang door en op kosten van Rijnland gebaggerd in het geval de kadastrale eigenaar een particulier betreft. Na afronding van de werkzaamheden ontvangt de kadastrale eigenaar een schrijven waarin staat dat vanaf dat moment de onderhoudsverplichtingen weer bij de kadastrale eigenaar liggen en dat Rijnland dat middels de schouw zal controleren.

Subsidieverordening baggerkosten Rijnland

Ten opzichte van het verwijderen van relatief schone bagger brengt het verwijderen van vervuilde bagger extra kosten met zich mee. Deze kosten zijn voor burgers, gemeenten en andere instanties vaak een drempel om vervuilde bagger te verwijderen. Om deze drempel te verlagen is in 1999 de Subsidieverordening Baggerkosten Rijnland (SBR) in het leven geroepen. In de huidige SBR is opgenomen dat de meerkosten voor het verwijderen van baggerspecie van klasse 3 en 4 ten opzichte van het verwijderen van baggerspecie van klasse 0, 1 en 2 worden vergoed door Rijnland.

Woonboten

Indien Rijnland baggerwerkzaamheden verricht en het is vanuit de water aan- en afvoerfunctie ook noodzakelijk dat er baggerspecie onder de boot verwijderd moet worden dan zijn woonbooteigenaren verplicht om tijdelijk hun woonboot te verplaatsen. Deze verplichting heeft tot consequentie dat de aanmeervoorziening bij voorkeur op een dusdanige wijze moet zijn uitgevoerd dat het loskoppelen eenvoudig en snel kan worden uitgevoerd. De kosten gemoeid met het tijdelijk verplaatsen zijn voor rekening van de eigenaar. Voorafgaand aan de baggerwerkzaamheden zal Rijnland in overleg treden met de betrokken woonbooteigenaren om de beoogde werkzaamheden te bespreken en gezamenlijk afspraken te maken over het wanneer en de duur van de werkzaamheden.

Informatie, betrokkenheid en duurzaamheid
Rijnland streeft naar maximale openheid in de communicatie met de bewoners van het gebied. Daarom komen alle meetgegevens over de kwaliteit van de bagger beschikbaar via de website. U kunt dan zien welke kwaliteit bagger er in uw omgeving aangetroffen is. Ook betrekt Rijnland burgers en bedrijven bij het vinden van geschikte manieren om bagger binnen het gebied opnieuw te gebruiken. Zo hoopt Rijnland het idee van duurzaamheid zowel in milieutechnisch als in maatschappelijk opzicht praktisch vorm te geven.

Waar gaat Rijnland baggeren?
Rijnland is en blijft de komende jaren op grote schaal baggeren. Ook bij u in de buurt. Op de website vindt u een actueel overzicht van de huidige en toekomstige baggerwerkzaamheden van Rijnland. Kijk voor meer informatie op bij de baggerprojecten.

Hoe ging dat in het verleden?

In de jaren 50: Ook in de jaren 50 van de vorige eeuw zijn er grootschalige baggerwerken uitgevoerd, zo is onder andere de Ringvaart van de Haarlemmermeerpolder fors verdiept om de toestroom naar de boezemgemalen te optimaliseren. Een groot verschil met de huidige tijd, is dat de bagger in die periode gemakkelijk in het gebied kon worden afgezet. Er werd zelfs voor de ontgraven bagger of beter gezegd klei uit de Haarlemmerringvaart betaald, zo graag wilde men het hebben voor het ophogen van terrein en verbeteren van de structuur van gronden.

In de jaren 80-90: In de jaren 80 en 90 van de vorige eeuw zijn wederom verschillende baggerprogramma’s ten uitvoer gebracht, de bagger kon men toen o.a. nog goed kwijt in diepe putten zoals in de Braassemermeer. Eind jaren negentig dreigde de uitvoering van deze baggerprogramma’s echter te stagneren. Oorzaken waren de als maar stijgende prijzen en een gebrek aan bergingslocaties.

Vanaf 2000: Om het baggeren weer vlot te trekken is begin 2000 besloten om het baggeren nieuw leven in te blazen. Omdat het een aantal jaren zou duren voordat dit project kon worden opgestart is besloten tot een zogenaamd interim baggerprogramma. Resultaat van dit interim programma is dat in het westen van Rijnland in de zomer van 2005 gestart is met het baggeren van enkele watergangen en dat in 2005-2006 Haarlem en Gouda aan de beurt zijn geweest.