Gemaal polder de Velserbroek

Gemaal polder de Velserbroek

Gemaal polder de Velserbroek

Het monumentale gemaal De Velserbroek is in 1914/1915 gebouwd en bemaalde de drie peilniveau’s van de polder de Velserbroek: de Dammers, de Westbroek en de Oostbroek.

 

Eén van de mooiste gemaaltjes in het gebied van Rijnland ligt in Polder de Velserbroek. Het uit 1914/1915 stammende gemaal en de bijbehorende machinistenwoning liggen aan de 13e eeuwse Velserdijk. Het gemaal maakt onderdeel uit van de Stelling van Amsterdam.

Monumentaal

Vanwege de bijzondere waarde van het gemaal, de woning en de sluiswerken staan het complex en delen er van op diverse monumentenlijsten. Omdat het gemaal in het recreatiegebied Spaarnwoude aan een fiets- en wandelroute ligt, trekt het niet alleen op open dagen veel belangstellenden. In het monumentale gemaal staat een ander monument, een voor Nederland min of meer unieke eencylinder, 25 pk Brons dieselmotor. Sinds de negentiger jaren van de vorige eeuw is het nieuwe gemaal De Dammers, gelegen bij het Fort benoorden Spaarndam, verantwoordelijk voor de waterhuishouding van de polder. Gemaal Polder de Velserbroek, eertijds gemaal Oostbroek geheten, heeft tegenwoordig vooral een cultuurhistorische en educatieve functie.

 

Gemaal Velserbroek, 1960

Het gemaal in 1960

 

Geschiedenis

De totstandkoming van het oude gemaal kent een boeiende voorgeschiedenis. De voormalige Polder de Velserbroek werd vanaf de dertiende eeuw beschermd tegen het water van het Wijkermeer door de vrij lage Velserdijk. Het Wijkermeer stond via het IJ rechtstreeks in verbinding met de Zuiderzee. In de dijk bevonden zich vier duikersluisjes waarmee de waterstand in de polder met gebruikmaking van de getijbeweging werd geregeld. Dat waren de Laaglandersluis in het noorden, de Hader- en de Oostlaandersluis in het oosten en de Westlaandersluis in het zuiden van de polder. De aanleg van het Noordzeekanaal en het droogmaken van het Wijkermeer en een gedeelte van het IJ tussen 1865 en 1876 veranderden de situatie. De getijbeweging verviel en langs de Velserdijk werd Zijkanaal B aangelegd. Daarmee kwamen ook de functies van de dijksluisjes grotendeels te vervallen. Voor het in- en uitlaten van water in de polder werd een pomp aangeschaft, aangedreven door een verrijdbare stoomlocomobiel. Dit mobiele gemaal pompte op verschillende plaatsen van de dijk water in of uit het Zijkanaal B. Die arbeidsintensieve bezigheid duurde tot 1914, toen het huidige gemaaltje werd gebouwd bij de Oostlaandersluis.

 

Gemaal Velserbroek, 2008

Het gemaal in 2008

 

Behoud van het gemaal

Sinds 2004 zorgt een enthousiaste groep mensen namens de Stichting Gemaal Polder de Velserbroek voor het behoud van het gemaal en de sluisjes. De zorg voor gemaal en de sluisjes gaat zelfs zover dat de stichting als restauratiebouwheer van Rijnland fungeert. Het is wellicht overbodig te zeggen dat Rijnland dit zeer op prijs stelt.