Project X - actievoeren in Rijnland

Tekst: Joke Manshanden

Tekst: Joke Manshanden

Actievoeren is van alle tijden. Actievoeren doe je tegen een instantie als die, in jouw ogen, iets verkeerds van plan is. En actievoeren doe je voor je eigen denkbeelden als je vindt dat de rest van de wereld die moet volgen. Met beide vormen van actievoeren werd Rijnland in het verleden geconfronteerd.

De schoorsteen als reclamezuil

Halfweg, 5 juni 1934, brief van de technische ambtenaar aan Z.E.G. heer Dijkgraaf van Rijnland te Leiden: Hedenmorgen belde ik Leiden op en deelde aan Cuperus mede UEd. Gestr. even mede te deelen dat door de communisten de fabrieksschoorsteen van het stoomgemaal Halfweg was gebruikt als reclame oppervlakte voor een zekeren "Thealman" (zie foto hierbij). Wij zijn heden begonnen het opschrift te verwijderen hetgeen door één der gebroeders Verhagen alhier wordt uitgevoerd. De kosten zullen ± f 50,- bedragen. Ik had dit werk door ons personeel willen doen uitvoeren maar niemand durfde zich aan dit werk te wagen. Ik vertrouw dat u hiermede accoord kunt gaan. Van de reinigingswerkzaamheden zal ik tevens een foto nemen, hetgeen deze werkzaamheden beter toelicht. Van deze foto zal ik u tevens een exemplaar doen toekomen. De kosten zullen op volgnr. 67a worden verantwoord, die daarmede niet tot overschrijding zullen leiden.

 

Schoorsteen stoomgemaal Halfweg met opschrift

 

Halfweg, 7 juni 1934, brief van de technische ambtenaar aan Z.E.G. heer Dijkgraaf van Rijnland te Leiden: Ten vervolge op mijn schrijven van 5 juni j.l. nr. 99 heb ik de eer UEd. Gestr. mede te delen dat de fabrieksschoorsteen van de communistische reclame geheel is gezuiverd. Hierbij een foto van de werkzaamheden in uitvoering. De kosten zullen in totaal waarschijnlijk beneden de f 50,- blijven.

 

De schoorsteen van stoomgemaal Halfweg wordt gereinigd

 

Wie was nu die Thealman?

Ernst Thälmann (1886-1944) was de leider van de Kommunistische Partei Deutschlands (KPD) tijdens de Republiek van Weimar. Met de term Weimarrepubliekwordt het Duitsland in de periode van 1918/1919 tot 1933 aangeduid. In mei 1924 werd Thälmann in de Reichstag verkozen en in oktober 1925 werd hij voorzitter van de KPD en stelde hij zich kandidaat voor de functie van Rijkspresident. Het was echter de partijloze Paul von Hindenburg die werd gekozen tot 2e Rijkspresident van Duitsland. In maart 1932 stelde Thälmann zich opnieuw kandidaat voor de functie van Rijkspresident, ditmaal tegen de herkiesbare, maar inmiddels dementerende 84-jarige Von Hindenburg en Adolf Hitler, de leider van de nationaalsocialisten. De slogan van de KPD was destijds 'Wer Hindenburg wählt, wählt Hitler, wer Hitler wählt, wählt den Krieg'. Hindenburg werd herkozen, benoemde Hitler tot Rijkskanselier en de laatste trok steeds meer macht naar zich toe. In januari 1933 kwamen de nazi's definitief aan de macht. De Rijksdagbrand, op 27 februari 1933, was een welkome aanleiding voor de Hitler-regering om tegenstanders van het bewind te vervolgen en uit te schakelen. Thälmann werd in maart in Berlijn gearresteerd door de Gestapo. Wereldwijd werd geprotesteerd tegen deze arrestatie. Het protest in Halfweg werd, zoals we gezien hebben, in de kiem gesmoord. Op 18 augustus 1944 werd de 58-jarige Thälmann op persoonlijk bevel van Hitler geëxecuteerd in het concentratiekamp Buchenwald.

Protestacties in de Breestraat

Op 10 mei 1975 wordt er in het Leidsch Dagblad uitvoerig aandacht besteed aan het geschil tussen het hoogheemraadschap van Rijnland en het Milieuactie Centrum Nederland (MAN). Het hoogheemraadschap gaat de verontreinigingsheffing op basis van de Wet verontreiniging oppervlaktewateren (1968) in Rijnland invoeren. Het MAN, een landelijke organisatie met plaatselijke afdelingen, heeft zich van het begin af aan verzet tegen de zogenoemde milieubelasting, omdat deze een onevenredig zware last legt op gezinnen, terwijl bedrijven veel eerder verantwoordelijk zijn voor grootscheepse milieuvervuiling, aldus het MAN. Het MAN heeft een protestactie gepland in Leiden. De belastingplichtige gezinnen worden daarbij opgeroepen om niet te betalen.

Protestactie in de Breestraat

De politie was tijdens de zeer rustig verlopen demonstratie van het MAN wel aanwezig, maar hoefde niet in te grijpen.

 

Op 17 februari 1977 wordt er wederom door het Milieuactie Centrum Nederland voor het Rijnlandshuis aan de Breestraat geprotesteerd tegen de milieubelasting. Ditmaal gaat het MAN om de 'dreigbrieven' die Rijnland de maand daarvoor heeft gestuurd aan degenen, die geweigerd hebben de milieuheffing te betalen. In het schrijven wordt gewezen op de aanzienlijk hogere kosten, als men blijft weigeren te betalen. Ook wordt gesteld dat de milieubelasting desnoods door de deurwaarder geïnd gaat worden. Het MAN vindt het ook een kwalijke zaak dat door Rijnland gesuggereerd zou zijn dat het MAN de weigeraars in moeilijkheden geen steun zou geven.