1648: Het huis Zwanenburg

Langs een drukke weg in Halfweg ligt een desolaat ogend, ogenschijnlijk verlaten, fabriekscomplex. Contrasterend met en deel uitmakend van dit geheel is de gevel van een zeventiende-eeuws herenhuis, gebouwd in de stijl van het Hollands classicisme, met Ionische pilasters, hoogvensters en een fronton.

Dit is alles van wat er nog over is van het aan de noordgrens van Rijnland gelegen gemeenlandshuis. Deze buitenpost diende ruim tweehonderd jaar, van 1648 tot 1863, als onderdak voor de nacht voor Rijnlands bestuur tijdens hun inspectietochten door het gebied. Daarnaast fungeerde het als representatieve vergaderplaats voor de dijkgraaf en de hoogheemraden.

Een andere functie was die van woonhuis voor de opzichter van het nabij gelegen sluizencomplex van Halfweg. De destijds gekozen plek voor het gemeenlandshuis was geen toeval. Via de sluizen bij Halfweg loosde Rijnland zijn overtollig boezemwater vanuit het Haarlemmermeer op het IJ, waardoor deze plek een cruciale rol speelde in de Rijnlandse waterhuishouding.

Het huis Zwanenburg verving het nu nog aan de overzijde van de drukke weg gelegen en sinds 1519 gebruikte gemeenlandshuis Ter Hart. Architect van het huis Zwanenburg was de bekende architect Pieter Post.

Het bestuur van Rijnland was terecht trots op het nieuwe gemeenlandshuis en liet het sieraad van het hoogheemraadschap door Dirk Maas, specialist in het schilderen van jacht- en paardentaferelen, schilderen als een vorstelijke buitenplaats met op de achtergrond het Haarlemmermeer. Het schilderij hangt vanaf 1702 in het gemeenlandshuis in Leiden, nu in de Blauwe Zaal.

In 1863 werd het huis Zwanenburg verkocht aan Bartholomeus Lans, die de vloeren uit het gebouw liet slopen en de voorgevel liet aanpassen, zodat hij het gemeenlandshuis kon gebruiken als machinehal voor zijn suikerfabriek.

«Terug naar Tijdbalk