Onderzoek naar effectief beheer van muskusratten

Landelijke veldproef naar effectief beheer van muskusratten.

Waterschappen zijn verantwoordelijk voor de waterveiligheid. Ze moeten ervoor zorgen dat waterkeringen, zoals dijken en kades, sterk genoeg zijn om water tegen te houden. Het voorkomen van schade door graverij van muskusratten behoort daarom sinds 2011 ook wettelijk tot hun taak.

Deze taak wordt voor Rijnland uitgevoerd door deskundige muskusrattenbeheerders werkzaam bij de organisatie Muskusrattenbeheer West- en Midden Nederland. Rijnland doet mee aan een landelijke veldproef naar effectief beheer van muskusratten.

De landelijke veldproef is mede op aandringen van dierenwelzijnsorganisaties en de PvdD, ca. 3 jaar geleden gestart onder de vlag van de Unie van Waterschappen. Er wordt gekeken of het voorkomen van schade door graverij door muskusrattengerichter, goedkoper en met minder dierenleed kan. De huidige strategie is dat muskusratten worden gevangen en gedood, omdat ze met hun gegraaf schade toebrengen aan dijken, kades en andere waterstaatswerken. Dat is gevaarlijk en kan veel schade veroorzaken.

Veldproef

De veldproef bestaat uit twee delen. In het eerste deel van de veldproef onderzoeken de waterschappen het verband is tussen het aantal uren dat beheerders in het veld werken om muskusratten te vangen en de schade die muskusratten aanrichten aan dijken en kades. Is er meer schade als er minder tijd wordt gestoken in het vangen van muskusratten? Het gaat om de volgende onderzoeksvragen : 1.wat is de relatie tussen populatieomvang en schade? en 2. wat is de populatieontwikkeling bij verschillende beheerstrategieën? Dit onderdeel van het veldonderzoek is gestart in januari 2013 en vindt in verschillende gebieden verspreid over het land plaats. De aangepaste beheerstrategieën lopen tot 1 januari 2016, waarna nog monitoring van schades plaats vindt tot 1 mei 2016, gevolgd door analyse. De rapportage is beschikbaar ca september 2016.

Het tweede deel van de veldproef richt zich op het effect van preventieve maatregelen. De uitvoering van het 2e deel (onderdeel objectbescherming) loopt tot april 2017, waarbij de rapportage is voorzien in september 2017.

Meer en minder doen

Voor de veldproef zijn 117 gebieden van 5 x 5 kilometer uitgekozen. In een derde ervan gaan de muskusrattenbestrijders wat meer tijd besteden aan het vangen  van muskusratten, in een derde besteden ze wat minder tijd.  Om te kunnen vergelijken blijft in een derde van de uitgekozen gebieden de inzet gelijk aan de afgelopen jaren. In sommige gebieden gaan de muskusrattenbestrijders bovendien alleen in winter en voorjaar aan het werk, in plaats van het hele jaar door. De bestrijders kunnen via een app op hun smartphone precies bijhouden waar en hoeveel muskusratten ze vangen.

Aantal gebieden

  • 30% meer tijd besteden aan vangen muskusratten:  39 gebieden                                 
  • 30% minder tijd besteden aan vangen muskusratten: 39 gebieden
  • Evenveel tijd blijven besteden aan vangen muskusratten: 39 gebieden
  • Totaal aantal gebieden van 5 x 5 kilometer:  117 gebieden

Schade meten

Schade-experts gaan volgen welke schade muskusratten aan dijken en kades toebrengen in de drie soorten gebieden. Voordat de proef begint, leggen ze de kwaliteit van de dijken en kades vast, zodat de beginsituatie duidelijk is. Als zij in een gebied schades opnemen, weten ze niet hoeveel tijd er gestoken wordt in het vangen van de muskusratten. Zo worden ze niet beïnvloed bij het beoordelen van schade.

Inzicht in leefgebied muskusrat

De veldproef wordt ook gebruikt om meer te weten te komen over leefgewoonten van muskusratten. Zijn ze honkvast of trekken ze vaak naar nieuwe gebieden? En hoeveel procent van de muskusratten wordt eigenlijk gevangen en gedood? Om hierachter te komen, wordt een aantal muskusratten gevangen, zij krijgen een merkje in het oor. Dankzij dit merkje wordt duidelijk hoeveel procent van de muskusratten later teruggevangen wordt en over welke afstand ze zich verspreid hebben.

Preventie: beschermen van dijken en kades

Door belangrijke dijken en kades te beschermen, bijvoorbeeld met gaas, kunststof doek of stortsteen, wordt schade door het gegraaf van muskusratten mogelijk voorkomen. Gedurende de veldproef wordt onderzocht welk effect het beschermen van dijken en kades heeft op de hoeveelheid schade die muskusratten aanrichten.

Veiligheid voorop

De schade die muskusratten aan waterkeringen toebrengen, wordt heel goed in de gaten gehouden. Niet alleen de schade-experts, maar ook de muskusrattenbestrijders controleren dit. Mocht er schade optreden waarbij de veiligheid in het geding is, dan worden direct maatregelen genomen. De veiligheid voor bewoners staat altijd voorop.

Wat gebeurt er met de gegevens?

De veldproef duurt drie jaar, met een optie op verlenging. De gegevens helpen de waterschappen om te bepalen welke preventieve maatregelen goed werken en hoe ze de muskusratten zo effectief mogelijk en met zo weinig mogelijk dierenleed kunnen vangen. Met als doel: zorgen voor veilige dijken en kades.

Samenwerken

De waterschappen werken bij het uitvoeren van de veldproef samen met een ecologisch onderzoeksbureau. Vertegenwoordigers van de Dierenbescherming, LTO, Stowa en de gezamenlijke natuurbeschermingsorganisaties begeleiden de proef.

Meer schade door muskusratten?

Muskusratten zorgen niet alleen voor schade aan dijken en kades. Het gewroet leidt soms tot onzichtbare valkuilen voor vee en landbouwmachines. Bovendien eten muskusratten graag landbouwgewassen, zoals maïs en bieten. De waterschappen richten zich, vanwege hun wettelijke taak, vooral op het meten van schade aan dijken en kades. Toch zullen ze in enkele gebieden ook de economische schade beoordelen.

Wat willen de waterschappen precies weten?

  1. Aantal muskusratten bij verschillende manieren van vangen
    Er zijn verschillende manieren waarop we muskusratten kunnen vangen. Het hele jaar door muskusratten vangen of alleen in winter en voorjaar. Veel tijd besteden aan het vangen van muskusratten of juist wat minder tijd. De veldproef moet duidelijk maken wat de invloed hiervan is op het aantal muskusratten.
  2. Schade aan dijken en kades bij verschillende manieren van vangen
    Uit de veldproef moet duidelijk worden hoeveel schade muskusratten veroorzaken aan dijken en kades bij de verschillende manieren van vangen. Treedt er meer schade op als er minder tijd aan het vangen van muskusratten wordt besteed? Of als muskusratten alleen in winter en voorjaar gevangen worden?
  3. Effect van het beschermen van dijken en kades op schade door muskusratten
    Het beschermen van dijken en kades, bijvoorbeeld met kunststof doek of gaas, is mogelijk een manier om de schade van muskusratten te beperken. We willen weten wat het effect van dit soort preventieve maatregelen is op de veiligheid van dijken en kades.