Historische wasstoepen in ere hersteld

De Voorwegwetering langs de Voorweg in Zoetermeer kronkelt langs de boerderijen. Het water kabbelt zachtjes tegen de recent teruggeplaatste wasstoep bij de monumentale boerderij op nummer 212. Wasstoepen of boenstoepen werden gebruikt om de was te doen, maar ook de melkbussen werden daar schoongemaakt en neergezet om opgehaald te worden door de trekschuit die zijn weg baande door de smalle watergang.

Beschermd stadsgezicht

De Voorweg is beschermd stadsgezicht. Er staan grote monumentale boerderijen die gezichtsbepalend zijn voor de entree naar het oude dorpscentrum. Tot het midden van de vorige eeuw werd de Voorwegwetering bevaren. Tot ongeveer 1950 waren alle 92 bruggen te openen. Daarna werden de bruggen steeds meer vaste, betonnen, bruggen. Ook de boenstoepen waren veel te vinden aan de Voorweg. De stoepen zijn karakteristiek voor veenweidegebieden. Daarnaast speelden ze een belangrijke rol bij het hygiënisch bereiden van de zuivelproducten.

 historische wasstoep

Van Kercweghe naar Voorweg

“De wasstoepen werden tot ongeveer eind jaren tachtig van de vorige eeuw gebruikt,” vertelt Adrian Boogaard, omgevingsadviseur bij het hoogheemraadschap van Rijnland. “Je moet bedenken dat de Voorweg al zo’n duizend jaar oud is en daarmee een zeer rijke historie heeft.” De eerste keer dat er sprake is van de Voorweg is rond het jaar 1295. Toen werd de Voorweg nog de Kercweghe genoemd. Aan het einde van de Middeleeuwen stond de weg bekend als de Voorkercweghe.

oude wasstoep

Veenontginningen en afwatering

In de polder achter de Voorweg werd veen gewonnen. Om te zorgen dat het veen niet onder water kwam te staan, werden er achterkades gebouwd. “Waarschijnlijk is de Voorweg als achterkade begonnen,” zegt Adrian. “Vaak werden de afgravingen zover doorgezet, dat de dijk bijna doorbrak. Onder meer door deze afgravingen en het dichtslibben van de monding van de Oude Rijn, ontstond er wateroverlast. De eerste windmolen die de polder moest drooghouden, verscheen al vóór 1460.” In de loop der eeuwen werd al het veen afgegraven. Het water dat daarbij vrijkwam, moest wel ergens naar toe. Stompwijk, Wilsveen, Zoetermeer en Zegwaard besloten om samen te werken. Zo ontstond een groot bemalen en omdijkt gebied. De Voorwegwetering werd daarbij als grens aangehouden.

 maken wasstoep

Bijdragen aan cultuurhistorie

Bij dijkwerkzaamheden aan de Voorweg in Zoetermeer zijn in totaal drie historische wasstoepen gevonden. Deze ‘gekke tegels’ waren onder het water verdwenen, maar worden nu hersteld en teruggeplaatst. Aannemer Mark van Rijn van Van Rijn Service uit Reeuwijk is betrokken bij het in ere herstellen van de wasstoepen en heeft vrijdag 9 oktober 2020 het eerste exemplaar teruggeplaatst. Het terugplaatsen geeft authenticiteit terug aan de oude Voorweg. “Ik ben geen archeoloog,” zegt Mark, “maar ik maak het wel een stukje mooier dan het was en draag daarmee bij aan het herstel van het cultureel erfgoed.”

 terugplaatsen wasstoep

Geen natte voeten

Een wasstoep is een in beton gestorte constructie van ongeveer een vierkante meter. Vroeger werd zo’n wasstoep gemaakt door een gat in de grond te graven waar dan het beton in gestort werd. In dat beton is een verdieping met een soort zwanenhals gemaakt. Die zwanenhals zorgde ervoor dat je geen natte voeten kreeg door de golfslag.

 wasstoep

“Ik weet nog dat Tante Griet daarop stond!”

Een van de oudere bewoners vertelde: “Ik wist dat hij er was, maar ik was het helemaal vergeten. Ik weet nog dat Tante Griet daarop stond!” Die boenstoepen werden eerst van hout gemaakt en moesten dus bijna elk jaar vervangen worden. Later, toen de trekschuit verdween en er een gemotoriseerd bootje kwam om de melkbussen op te halen, werden de stoepen langzaam vervangen door betonnen constructies.

Erfgoed staat hoog op de agenda

Veel watergangen worden rechtgemaakt, maar de Voorwegwetering juist niet. Rijnland houdt de watergangen zoals ze waren: een beetje kronkelig. “Dat doen we omdat we graag een ‘verhalende’ kade willen maken. We willen het verhaal vertellen van de wetering,” legt Adrian uit. “Die trekschuit kreeg soms tegenliggers. Dan moest er een mogelijkheid zijn om uit te wijken. De inhammen die in de Voorwegwetering zitten, noemen we ‘wijken’. Daar kon de tegenligger invaren, zodat de andere schuit erlangs kon. Daarna voer de uitwijkende boot weer verder.” Erfgoed staat hoog op de agenda bij het waterschap. Adrian: “Door te investeren in het repareren van de wasstoepen, brengen we de authenticiteit en de cultuurhistorie in het landschap terug.” Mark van Rijn is blij dat hij daaraan mag bijdragen: “Ik mag een uniek stukje werk terugbrengen, da’s toch gaaf?”

adriaan.jpg

Adrian Boogaard