Watermonsters en levende sloten

Deze zomer deden maar liefst 2600 mensen in Nederland mee aan het citizen science project Vang de watermonsters. Ook veel Rijnlanders deden mee en daar zijn we blij mee, want we willen graag weten hoe de waterkwaliteit in onze sloten en andere kleine wateren eraan toe is. Zo kunnen we gerichte maatregelen nemen om die kwaliteit te verbeteren.

Vaak hebben we het in onze communicatie over de grote wateren, maar sloten vormen de haarvaten van ons watersysteem. Hoogheemraad Waldo von Faber: “Ook hier groeien allerlei waterplanten, er leven watervogels, kikkers en insecten en tussen de waterplanten zoeken vissen naar eten. Hoe schoner en gezonder het water is, hoe beter ook de biodiversiteit. En het mes snijdt aan twee kanten, want hoe beter de biodiversiteit, hoe beter ook weer de waterkwaliteit.”

Levende sloten

Om die kleine haarvaten de aandacht te geven die ze verdienen, hebben we het programma Levende Sloten. Kartrekker Mike Dijkstra vertelt wat dit inhoudt. “We willen ons waterschapswerk zo vormgeven dat we in alle processen en projecten ook werken aan de waterkwaliteit in sloten”, legt hij uit. “Als we met de inwoners van een gebied in gesprek zijn over het waterpeil leggen we hen ook maatregelen voor die goed zijn voor de waterkwaliteit in de sloten. Ook in samenwerkingen met omgevingspartners zoals gemeenten besteden we hier aandacht aan. De uitkomsten van het Watermonsterproject zijn hierbij belangrijk voor ons, want als we weten hoe het gaat met de waterkwaliteit, weten we ook welke verbetermaatregelen interessant zijn.”

 mensen op brug

Blij met extra meetgegevens van burgeronderzoekers

Dat er werk aan de winkel is, is duidelijk. Mike: iedereen kon zich opgeven voor Vang de Watermonsters. Deelnemers kregen een meetkit thuisgestuurd waarmee ze onder andere het nitraatgehalte en de helderheid van het water konden meten. Ze noteerden ook welke planten en dieren ze zagen in en rond het water. Uit de verzamelde en geanalyseerde meetgegevens blijkt dat de waterkwaliteit in de meeste kleine wateren te wensen overlaat. Dit bevestigt het beeld dat we al hadden, maar we zijn heel blij met de metingen van de burgeronderzoekers. Zelf doen we eens per drie jaar metingen in sloten. Dat gebeurt steekproefsgewijs, want het is erg kostbaar en arbeidsintensief om alle sloten ieder jaar te meten. Extra meetgegevens zijn daarom altijd welkom en de meetgegevens van de burgeronderzoekers blijken heel betrouwbaar.”

Siep deed ook mee

Een van de onderzoekers die meedeed aan Vang de Watermonsters is Siep Vaartjes (7) uit Zoeterwoude Dorp. Siep en zijn ouders hebben in de Leidse Oostvlietpolder een volkstuin met een slootje eromheen. Perfect voor het onderzoek dus. “We hadden boekjes met uitleg”, weet Siep nog. Vervolgens denkt hij even hard na over wat hij allemaal gezien en gemeten heeft. Dan gaan zijn ogen stralen: “In onze sloot zitten salamanders en kreeftjes en visjes! Maar die zagen we niet toen we de proefjes gingen doen. Toen zagen we slakjes en kevertjes. Ik kan ook in de sloot staan en dan sta ik tussen planten en groene algen.” En dan de vraag of de sloot een beetje schoon en gezond is? “Dat weet ik niet zeker”, zegt Siep. “Ik zwem er niet in, maar we maken hem soms zelf schoon en we geven de plantjes in de tuin ook water uit de sloot.”

 Siep bij sloot

Zo zorgen we voor onze sloten

Met het programma Levende Sloten zetten we ons vanuit Rijnland in voor gezondere sloten, maar we roepen ook de hulp in van omgevingspartners. “Om de waterkwaliteit in sloten écht te verbeteren is het belangrijk om problemen bij de bron aan te pakken”, zegt Mike. “In het landelijk gebied hebben vooral bemesting en gewasbeschermingsmiddelen een negatief effect. Gelukkig nemen agrariërs al allerlei maatregelen, zoals de aanleg van bloemrijke bufferstroken. In de stad hebben sloten vooral last van zwerfafval, hondenpoep en brood voor de eendjes en soms riooloverstorten. Toch blijft het grootste probleem dat veel sloten te ondiep zijn, met een dikke baggerlaag op de bodem. Dat verstikt het onderwaterleven, dus goed beheer en onderhoud zijn heel belangrijk. Ook een goede inrichting van oevers helpt. Op schuin aflopende natuurvriendelijke oevers met moerasplanten kan de natuur zich bijvoorbeeld veel beter ontwikkelen dan bij een verticale houten beschoeiing.”

 

Iedereen kan helpen!

Mike is blij te horen dat Siep en zijn ouders zelf voor de sloot zorgen door een teveel aan bagger en waterplanten te verwijderen. “Vaak ben je dit ook verplicht wanneer je als eigenaar een tuin hebt die grenst aan een sloot”, zegt Mike. “Woon je dus zelf aan een sloot? In de legger oppervlaktewater geven we voor alle wateren in ons gebied aan hoe diep en breed ze moeten zijn. Ook staat erin wie voor welk onderhoud verantwoordelijk is. Als je zelf onderhoudsplichtig bent, dan kun je op onze website lezen hoe je de sloot onderhoudt. Voor een goede waterkwaliteit zorgen we dus samen.”

 

Lees meer over:

Blog Waldo von Faber over watermonsters en waterbazen

De bloemrijke bufferstroken

Zo maak je een natuurvriendelijke oever

De legger oppervlaktewater

Hoe je de sloot onderhoudt