De stabiliserende kracht van zand

De stabiliserende kracht van zand

De monumentale Kolksluis in het historische centrum van Spaarndam is de oudste nog werkende sluis van Europa. De voorbereiding voor het vervangen van de kademuren van de Kolksluis en op een later moment het aanpakken van de sluishoofden doet het hoogheemraadschap van Rijnland zeer zorgvuldig.

Flinke maar leuke puzzel

Projectmanager Olga van Es van Rijnland: ‘Van tevoren was al bekend dat de werkzaamheden aan de monumentale sluizen en kademuren, omringd door monumentale bebouwing, een flinke puzzel zouden gaan worden. Maar wel een heel leuke en uitdagende puzzel. Juist het werken aan kunstwerken (*) met een verhaal, waarbij de geschiedenis van de sluis zo direct is gekoppeld aan het ontstaan van Rijnland, vind ik heel boeiend.’
(*)De kunstwerken die we hier bedoelen hebben niets te maken met creatieve of museale kunst. Het is een term uit de civiele techniek, waarmee bouwwerken zoals sluizen, duikers of stuwen worden bedoeld.

 

Direct actie

Dat de kademuren in slechte staat verkeerden was bekend. Het laatste onderhoud is alweer bijna 100 jaar geleden. Bij een duikinspectie in augustus bleek de situatie echter zo ernstig dat we heel snel een noodmaatregel moesten uitvoeren. Projectmanager Fred Groot van aannemer Beens: ‘De kade bleek als het ware los te staan van de fundering. Enerzijds door sinkholes die zijn ontstaan door ‘uitspoelen’ van zand door water. Anderzijds doordat de, vooral horizontale, funderingspalen zijn aangetast. De situatie bleek zó instabiel dat we direct actie moesten ondernemen.’

Olga: ‘We zijn als bouwteam direct met elkaar op zoek gegaan naar de beste oplossing voor de situatie. Qua bemensing zijn we opgeschaald en we hebben collega’s van de afdeling onderhoud van Rijnland betrokken. Zo’n calamiteit legt druk op het hele team. Voordat we kwamen tot de noodmaatregel hebben we eerst gekeken of we het definitief ontwerp met de bijbehorende vergunningsprocedures konden versnellen. Helaas bleek dat op korte termijn niet haalbaar te zijn.’

 

Moderner samenwerken

Fred: ‘Sinds voorjaar 2020, nadat wij de aanbesteding hadden gewonnen, zitten we met Rijnland rond de tafel. In dit project werken we in bouwteamverband. Hierbij wordt de aannemer niet pas betrokken vanuit het definitieve ontwerp, maar al in de fase voor het ontwerp. Dat is een modernere manier van samenwerken. Wij van Beens zien veel voordelen. We helpen en versterken elkaar en maken optimaal gebruik van elkaars kennis en kunde.’

 

Zand sproeien voor stabiliteit

Zo ook bij het bedenken van de noodmaatregelen. Aannemer Beens heeft bij eerdere projecten gebruik gemaakt van een techniek waarbij zand werd gesproeid om de situatie te stabiliseren. Daar is nu ook voor gekozen.

Fred: ‘Het komt erop neer dat we de kolk met zand vullen, tot een meter onder de waterlijn en langs de kademuren zelfs tot een halve meter. En we plaatsen damwanden op de kopzijdes.’ Een groot voordeel van de gekozen methode is dat het zware materieel - zoals kranen, pontons en pompinstallaties – op het water buiten de sluizen ligt. En dat scheelt overlast.

 

Elk nadeel heeft een voordeel

Olga: ‘9 November startte Beens met de uitvoering. Inmiddels is het overgrote deel van het zand gesproeid. Alleen het plaatsen van de damwanden op de kopzijdes verliep minder makkelijk dan we hoopten. We stuitten op ‘obstakels in de ondergrond’ zoals wij dat noemen. Het alsnog goed plaatsen van de wanden leverde wat vertraging op. We moesten passen en meten, secuur en met beleid. Deze ervaring kunnen we bij de daadwerkelijke vervanging van de kademuren goed gebruiken.’

Fred: ‘Bijkomend voordeel van de noodmaatregel is dat we straks de werkzaamheden droog kunnen uitvoeren. Het materieel dat we gebruiken voor het vervangen van de kademuren, kan via de zuidzijde het zand oprijden zodat we het zand verder kunnen aanvullen. De noodmaatregel heeft het dempen van de sluis zo in feite vervroegd.’

 

Het belang van communiceren

Olga: ‘De constructieve samenwerking met alle betrokken partijen én de omwonenden geeft heel veel energie. De gemeente Haarlem doet bijvoorbeeld ook zijn best om voorrang te geven aan onze vergunningsprocedures. Iedereen weet dat we met de beste bedoelingen bezig zijn met dit project. En dat veiligheid voorop staat. Het omgevingsteam doet er alles aan om de omwonenden zo goed mogelijk te informeren.’

Dat geldt ook voor de aannemer. Fred: ‘in een filmpje leggen we stap voor stap uit hoe we de noodwerkzaamheden uitvoeren en we communiceren via de BouwApp. Voor de omwonenden is dat belangrijk. Doordat we laten zien wat we doen begrijpen ze de noodzaak en hebben vertrouwen in de uitvoering.’

Olga: ‘We hebben nog een hoop stappen te zetten. Maar door creatief onze krachten te bundelen maken we een veilige en verantwoorde vervanging mogelijk. Met behoud van het monumentale karakter.’

Goed om te weten is dat ten tijde van dit interview de werkzaamheden in volle gang waren. Bij het uitkomen van deze nieuwsbrief zijn ze afgerond.

youtube link

Lees meer over de Kolksluis:

Fotografie Peter van den Klinkenberg