AWZI Leiden-Noord

Medicijnresten in oppervlaktewater zijn een groeiend probleem. Jaarlijks komt er ten minste 190.000 kilo aan medicijnresten in het oppervlaktewater terecht. Rijnland heeft de ambitie om de waterkwaliteit te verbeteren door onder andere het realiseren van een aanvullende zuiveringstap op de bestaande AWZI. Deze zuiveringstap verwijdert medicijnresten en andere microverontreinigingen uit stedelijk afvalwater. Daarmee realiseert Rijnland als eerste waterschap in Nederland een PACAS installatie waarin al het afvalwater wordt behandeld. Met de financiële bijdrage van Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, gaat Witteveen+Bos als begeleidend ingenieursbureau samen met aannemer ADS Groep aan de slag.

Op de AWZI Leiden Noord is in januari gestart met de bouw van een fullscale PACAS installatie. Daarmee is Rijnland het eerste waterschap dat deze techniek gaat toepassen. Rijnland heeft de ambitie om de waterkwaliteit te verbeteren door onder andere het realiseren van een aanvullende zuiveringsstap op de bestaande AWZI. Deze zuiveringsstap verwijdert medicijnresten en andere microverontreinigingen uit stedelijk afvalwater.

Paul Versteeg, senior beleidsmedewerker vertelt in dit interview (pdf, 168 kB) hoe Rijnland de strijd aangaat met de medicijnresten. Rijnland zet stappen om te streven naar schoon afvalwater. Thea Fierens, hoogheemraad van Rijnland vertelt in onderstaand filmpje waarom dit belangrijk is en wat haar droom is.

Wat is PACAS?

PACAS staat voor Powdered Activated Carbon in Activated Sludge. Dat betekent dat we actief kool doseren in de beluchtingstank van een bestaande AWZI. De poederkool bestaat uit een zeer poreus materiaal waar allerlei chemische stoffen zich aan binden. Dit vermengt zich met het zuiveringsslib en wordt zo samen met het slib afgevoerd om te worden verbrand bij HVC in Dordrecht. Daarbij worden gebonden stoffen bij hoge temperatuur geoxideerd en blijven er geen schadelijke restanten over. PACAS heeft het doel om de medicijnresten voor ca. 70% uit het afvalwater te verwijderen en op de AWZI Leiden-Noord wordt de eerste fullscale installatie in Nederland gerealiseerd. Rijnland is trots dat op AWZI Leiden Noord de eerste fullscale PACAS installatie van Nederland wordt neergezet. 

PACAS is éen van de vele methodieken die waterschappen ontwikkelen om microverontreinigingen uit het afvalwater te halen. Freek Opraus vertelt in het filmpje hieronder waarom gekozen is voor Leiden Noord.

Bert aan de Stegge,  hoofdaannemer ADS. Bert aan de Stegge, hoofdaannemer ADS geeft een toelichting op de bouw van deze installatie; een silo die de koolstof doceert. Bert Tegelaar, ingenieursbureau Witteveen+Bos, legt in een vlog uit hoe de PACAS installatie werkt.

Inzet van partners in de water- en geneesmiddelenketen

Samen met de partners doen we kennis en ervaring op met deze techniek; lerend implementeren. Rijnland ontvangt een financiële bijdrage van het ministerie van I&W. Doel van de Rijksoverheid is om te komen tot een brede aanpak waarin iedereen zijn verantwoordelijkheid neemt. In het Uitvoeringsprogramma “Ketenaanpak medicijnresten uit water” nemen onder andere deel de farmaceutische industrie, de koepels van apothekers en van huisartsen, de ziekenhuizen, drinkwaterbedrijven en waterschappen. Samen moet worden voorkomen dat medicijnresten in het water terecht komen. Rijnland gaat hiervoor actief in gesprek met ziekenhuizen, zorginstellingen, apothekers en huisartsen.

Het PACAS project sluit aan bij de toenemende Europese politieke aandacht voor microverontreinigingen. Zo is de Europese Unie bezig met het opstellen van een strategische ketenaanpak medicijnresten en is er de Europese Green Deal voor een klimaatneutraal Europa in 2050 waarin een actieplan is opgenomen met onder andere aandacht voor medicijnresten. Vanuit Europees verband is men dan ook tevreden dat Nederland, in navolging van Duitsland en Zwitserland in het stroomgebied van de Rijn, stappen gaat ondernemen om medicijnresten te verwijderen.

Medicijnenresten in afvalwater

Er zijn meer dan 2000 humane werkzame medicijnstoffen op de markt. Het onderzoek naar de milieueffecten van al deze stoffen is nog lang niet voltooid. Maar het RIVM geeft wel aan dat de huidige analyse laat zien dat medicijnresten een risico vormen voor het watermilieu. Zo is het van hormonen bekend dat ze in het milieu effect kunnen hebben op de voortplanting van vissen; pijnstillers kunnen weefselschade bij vissen veroorzaken, antibiotica beïnvloeden algen en cyanobacteriën, en antidepressiva veroorzaken gedragsveranderingen bij verschillende soorten organismen.

Er zijn vrijwel geen normen voor (dier)geneesmiddelen beschikbaar. Sommige antibiotica, antidepressiva, en pijnstillers hebben in het laboratorium effecten op diverse waterorganismen (bijvoorbeeld algen, schelpdieren en watervlooien) bij concentraties die in het veld ook voorkomen. De lokale blootstelling kan dus leiden tot een slechte ecologische kwaliteit. De moeilijkheid zit hem er onder andere in dat in laboratoria het effect van 1 stof wordt getest op proefdieren, maar in werkelijkheid in een rivier een grote cocktail van stoffen zwerft waarvan het gecombineerde effect (laat staan de bijdrage daarin van een bepaalde stof) zich moeilijk laat vaststellen.