Het Hoogheemraadschap van Rijnland ziet te weinig verbetering op het gebied van gewasbeschermingsmiddelen in het oppervlaktewater. De aantallen normoverschrijdingen nemen niet snel genoeg af. Dit blijkt uit de monitoring door Rijnland in het ‘agrarisch meetnet'.
Rijnland doet metingen in het oppervlaktewater. Hierbij wordt gemeten of een stof in een hogere concentratie in het water aanwezig is dan de vastgestelde norm. In 2025 werden iets minder normoverschrijdingen gemeten dan in 2024. Dit is vergelijkbaar met het aantal in 2023. Daarnaast valt op dat er in 2025 meer hoge piekconcentraties zijn gemeten die acuut een schadelijk effect hebben op waterorganismen.
Daling normoverschrijdingen gaat niet snel genoeg
In de afgelopen vijf jaar is er sprake van een heel licht dalende trend van het aantal normoverschrijdingen als het gaat om stoffen uit gewasbeschermingsmiddelen. Deze daling gaat echter niet snel genoeg om in 2027, het doeljaar voor de Kaderrichtlijn Water, op nul normoverschrijdingen uit te komen. Geen normoverschrijdingen meer in het jaar 2027 is ook in de Toekomstvisie gewasbescherming 2030 tussen sectoren en overheden afgesproken.
Normoverschrijdingen bij alle teeltgroepen, alleen in boomteeltgebied lager dan in 2023 én 2024
De meetpunten van het agrarisch meetnet zijn verdeeld over gebieden waar intensief akkerbouw, bollenteelt, boomteelt, glastuinbouw of melkveehouderij plaatsvindt. In al deze gebieden zijn normoverschrijdingen gemeten, vaak zijn dit stoffen die worden gebruikt in de betreffende teelt. Alleen in het boomteeltgebied is het aantal normoverschrijdingen in 2025 lager dan in 2023 én 2024.
Cijfers
Op figuur 1 is het totaal aantal normoverschrijdingen in de afgelopen jaren te zien. Dit zijn de cijfers van alle teelten samen. Op figuur 2 staat per teeltgroep het aantal normoverschrijdingen van de jaargemiddelde norm (JG-MKN/MTR). Een overschrijding van deze norm betekent een chronisch effect op waterleven. Op figuur 3 staat per teeltgroep het aantal normoverschrijdingen van de maximaal aanvaardbare concentratie (MAC-MKN). Een overschrijding van deze norm betekent een acuut effect op het waterleven. Zie voor een toelichting op opvallende resultaten de teksten onderaan dit bericht.
Figuur 1: Totaal aantal normoverschrijdingen 2014-2025
Figuur 2 Normoverschrijdingen JG-MKN/MTR per teelt 2014-2025
Figuur 3 Normoverschrijdingen MAC-MKN per teelt 2014-2025
Opvallende metingen worden teruggekoppeld
Ook in 2026 blijft Rijnland de waterkwaliteit meten via het agrarisch meetnet. Wanneer Rijnland een opvallend hoge concentratie zien, wordt dit zo snel mogelijk teruggekoppeld aan de teeltgroep. Dat doet Rijnland via de belangenbehartigers of door met ondernemers in het betreffende gebied in gesprek te gaan. Hierdoor krijgt Rijnland sneller en beter zicht op de oorzaak van de emissies en kan een bedrijf maatregelen nemen om emissies in de toekomst te voorkomen. Wanneer er overtredingen worden geconstateerd zal Rijnland handhavend optreden.
Wat kunnen agrariërs zelf doen?
Voor het structureel verbeteren van de waterkwaliteit blijft de hulp van agrariërs hard nodig. Via het Landbouwportaal Rijnland kunnen agrariërs in 2026 nog een gratis coachbezoek aanvragen. De coach denkt vrijblijvend mee over maatregelen die passen in de bedrijfsvoering. Voor een heel aantal maatregelen is ook subsidie beschikbaar. Meld u aan via www.landbouwportaalrijnland.nl.
Verboden middelen inleveren tot 31 maart
Mochten er bij een bedrijf nog middelen staan die niet meer zijn toegelaten, kunnen deze ingeleverd worden via STORL. Tot 31 maart kan men zich aanmelden voor het afvoeren van deze resten.
Toelichting opvallende meetresultaten 2025
In de boomteelt is metazachloor, een bodemherbicide (onkruidbestrijder), al jaren een probleem. Maar de aandacht die de sector heeft voor deze stof lijkt zijn vruchten af te werpen: in 2025 is het aantal normoverschrijdingen verder afgenomen. Pendimethalin is een andere bodemherbicide, die vaak normoverschrijdend wordt gevonden in bollenteelt en akkerbouw. In de bollenteelt was het aantal normoverschrijdingen in 2025 lager ten opzichte van 2024. In deze sector was veel aandacht voor emissies van deze stof. Op de akkerbouwlocaties was het aantal normoverschrijdingen van deze stof juist vergelijkbaar met eerdere jaren. Elk jaar wordt de stof ergens in te hoge concentraties gemeten op de akkerbouwmeetpunten, steeds op een andere locatie. Andere stoffen zien we juist toenemen, zoals de schimmelbestrijder pyraclostrobin (een dompelmiddel in bollenteelt) en insectenbestrijder esfenvaleraat. Ook zien we de stof lenacil vaker in het water terug. Deze stof wordt ter vervanging van metazachloor in de boomteelt gebruikt. Bij de toepassing van nieuwe middelen komen ook deze dus in de sloot.
Elk jaar worden er verboden middelen aangetroffen, ook in 2025. In 2025 was het opvallend dat Rijnland tweemaal een hoge piek van de insecticidebestrijder imidacloprid heeft gemeten, in een glastuinbouwgebied en in het boomteeltgebied. Imidacloprid wordt bijna continu aangetroffen in het water omdat het wel is toegelaten als anti-vlooienmiddel bij honden en katten. Echter, de pieken die in 2025 zijn waargenomen zijn zo hoog dat ze mogelijk duiden op illegaal gebruik. Rijnland heeft daarover een melding gemaakt bij de Nederlandse Voedsel en Waren Autoriteit. Zij zijn het bevoegd gezag voor toepassing van illegale middelen.
Opvallend is dat er in 2025 ook een normoverschrijding in het gebied met voornamelijk grasland (melkveehouderij) is gevonden. De afgelopen jaren waren hier geen normoverschrijdingen. Het gaat om een hoge piek van de onkruidbestrijder aclonifen. Deze stof mag worden toegepast in onder andere akkerbouwgewassen, maar niet op grasland. Rijnland heeft de bron niet kunnen achterhalen.