Water en Bodem Sturend (WBS), deze term komt steeds vaker voorbij als we het hebben over gebiedsontwikkelingen. Maar hoe pas je het toe in de praktijk? We interviewden Erwin de Groot (beleidsadviseur bij Rijnland) over zijn onderzoeksproject Toekomstbestendig Watersysteem Rijnland. Hij vertelt ons meer over de link tussen klimaatscenario's en Water en Bodem Sturend.
Waarom onderzoekt Rijnland het watersysteem?
Al eeuwenlang kijkt Rijnland elke zoveel jaar hoe het gebied erbij ligt en met welke nieuwe ontwikkelingen we te maken hebben. Op basis daarvan maken we als waterschap strategische keuzes. Denk bijvoorbeeld aan het droogleggen van de Haarlemmermeer in de 19e eeuw. Ook de boezemstudie uit het jaar 2000 is zo’n voorbeeld. De uitkomsten van deze studie maakte dat we toen gingen nadenken over piekbergingen en de uitbreiding van boezemgemaal Katwijk.
Wat houdt Toekomstbestendig Watersysteem Rijnland precies in?
Binnen dit project staan we net zoals in eerdere jaren even stil. Met een team onderzoeken we hoe de vlag er nu en in de toekomst bijhangt. We bekijken wat de impact is van de nieuwste klimaatscenario’s van de KNMI op onze kerntaken en het gebied van Rijnland. Dat doen we door berekeningen te maken. Het is dus een heel analytisch verhaal, met uiteindelijk in 2026 een onderzoeksrapport als resultaat.
Wat kunnen we straks lezen in dit rapport?
In het rapport doen we strategische aanbevelingen voor ons investeringsprogramma en het nieuwe waterbeheerprogramma. Op basis van onze berekeningen, de KNMI-klimaatscenario’s, ruimtelijke ontwikkelingen en huidige technische mogelijkheden hebben we straks een globaal beeld voor 2050 en 2100. Wat is de mogelijke impact van al deze ontwikkelingen op het Rijnlands gebied? En hoe zorgen we dat we dan voorbereid zijn op extreme regenval of juist droogte? Wat is het speelveld? Wat betekent dit voor al onze kerntaken? Op basis hiervan kan ons bestuur het beleid en nieuwe investeringen bepalen.
Het onderzoek heeft best veel raakvlakken met Water en Bodem Sturend, klopt dat?
Dit onderzoek ligt inderdaad in het verlengde van WBS. We hebben als waterschap vaak de neiging om te zoeken naar technische oplossingen en optimalisaties. Maar uit dit onderzoek blijkt naar alle waarschijnlijkheid dat niet alles met techniek is op te lossen. De oplossing zit ‘m juist in het sturend maken van water en bodem.
Daar komen wel moeilijke keuzes bij kijken. Bouw je alleen nog op hoger gelegen gebieden? Of juist in polders die al bebouwd zijn, zodat andere gebieden ‘leeg’ blijven en als waterbuffer kunnen dienen? Voor deze keuzes is het belangrijk dat wij goed onderbouwde adviezen kunnen geven over hoe WBS toepasbaar is. En dat we kennis hebben van de (on)mogelijkheden van ons watersysteem. Want hoe zout wordt het water in de toekomst? En hoeveel millimeter regen moet een gebied straks kunnen opvangen? Deze inzichten komen uit dit onderzoek.
Heb je een praktijkvoorbeeld van zo’n keuze?
Een voorbeeld is verzilting. Op de lange termijn wordt het water in sommige gebieden steeds zouter. Zo ook in Leiden. Dat heeft gevolgen voor de functies in dit gebied en is dus belangrijk om nu al mee te wegen in keuzes. Het kan al gaan over iets kleins als nieuwe bomen die de gemeente Leiden gaat planten. Wetende dat het water zouter wordt, kunnen ze het beste voor een boomsoort kiezen die een beetje zout niet erg vindt.
Zijn gemeentes, provincies en gebiedsontwikkelaars bezig met klimaatadaptie?
Ik zie dat veel partijen klimaatadaptie hoog op hun lijstje hebben staan. Zeker bij de gemeentes die recent te maken hebben gehad met wateroverlast of langdurige droogte. Met zo’n calamiteit zijn de gevolgen van klimaatverandering opeens heel echt en zie je beweging ontstaan. Het probleem is vaak dat er nóg tien andere onderwerpen zijn met prioriteit. Daarom is het belangrijk dat wij als Rijnland ook onze regels aanpassen op WBS. Zo kunnen we als waterschap meer sturend optreden.
Wat is jouw ideale uitkomst van dit onderzoek?
Ik hoop dat het besef bij iedereen komt dat we ons gebied weerbaar moeten maken. Dat we ons moeten aanpassen aan het weer, wateroverlast, waterkwaliteit, droogte en verzilting. Dan hoeven we niet in de stress te schieten als het heel nat of droog is. Ook hoop ik dat het onderzoek een goede basis is voor collega’s. Bijvoorbeeld voor collega’s van onderhoud die zorgen dat onze gemalen zonder storingen blijven draaien. Want de betrouwbaarheid van onze eigen assets wordt bij extremer weer ook steeds belangrijker.
Wil je ons nog iets meegeven over Water en Bodem Sturend?
Eigenlijk zijn water en bodem al sturend sinds Rijnland bestaat. Het is niets nieuws. Op het moment dat we er geen rekening mee houden, dan zorgen water en bodem er uiteindelijk wel voor dat we ons toch moeten aanpassen. Laten we ons werk en gebied dus bij voorbaat zo inrichten dat er ruimte is voor ons, de bodem én het water.