Water en Bodem Sturend (WBS), deze term komt steeds vaker voorbij als we het hebben over gebiedsontwikkelingen. Maar hoe pas je het toe in de praktijk? We vroegen Rijnlanders Julia van der Leer (adviseur waterkwaliteit) en Anne Kuiten (procesleider en relatiemanager) naar hun ervaring met het toepassen van WBS in de gemeente Leiden. Een tipje van de sluier, de samenwerking tussen de gemeente en Rijnland blijkt heel waardevol!
Een adviseur waterkwaliteit en een relatiemanager, hoe hebben jullie te maken met Water en Bodem Sturend?
Anne: Vanuit team relatiemanagement heb ik meegewerkt aan het opstellen van regionale klimaatvisies. Per gebied keken we hoe we water een hoofdrol konden geven in ruimtelijke keuzes, zodat een gebied in de toekomst klimaatbestendig is. Dat doen we volgens het principe van Water en Bodem Sturend. Nu werk ik veel samen met gemeenten om te kijken hoe we water en bodem meer sturend krijgen bij ruimtelijke keuzes in stedelijk gebied.
Julia: Mijn focus ligt op de inhoudelijke kant van WBS, en dan specifiek op waterkwaliteit. De waterkwaliteit is namelijk van invloed op hoe je een gebied nu en in de toekomst kunt gebruiken.
Anne: Zo vullen we elkaar mooi aan. Ik zorg dat het WBS op de agenda komt, en Julia zorgt voor de inhoudelijke advisering.
Links: Anne Kuiten, rechts: Julia van der Leer
Jullie adviseren dus bij gemeente Leiden over Water en Bodem Sturend?
Anne: Klopt, ik zie het als mijn taak om het belang van WBS op de agenda te zetten. Als waterschap beschikken we over waardevolle gebieds- en watersysteemkennis, die we graag delen met gemeenten. Zo ook in Leiden. Het is een win-winsituatie: gemeenten maken hun omgeving klimaatbestendig voor inwoners, en voor Rijnland wordt het waterbeheer beter uitvoerbaar.
Julia: Bij klimaatbestendigheid denken veel mensen vooral aan wateroverlast en voldoende wateraanvoer. Maar waterkwaliteit is net zo belangrijk en krijgt soms minder aandacht. Daarom was ik blij dat de gemeente Leiden ons actief vroeg om te adviseren over waterkwaliteit.
Hoe is de samenwerking met de gemeente Leiden begonnen?
Anne: Gemeente Leiden wilde zich beter voorbereiden op klimaatverandering en vroeg ons om advies over wat er op de stad afkomt kijkende vanuit het watersysteem. Op basis van de nieuwste klimaatscenario’s zijn we toen samen de toekomst van Leiden gaan verkennen.
Julia: Dat hebben we gedaan in werksessies waar experts van Rijnland en de gemeente samenkwamen. In de sessies hebben we onder andere gewerkt met de methode forecasting. Dat betekent dat we op basis van bestaande gegevens een inschatting maken hoe Leiden er in de toekomst uitziet.
Welke klimaatvraagstukken kwamen jullie tegen in Leiden?
Julia: Leiden heeft een relatief gunstige ligging: hoog genoeg om wateroverlast te voorkomen en er is voldoende wateraanvoer via de Oude Rijn. Wel speelt verzilting een rol; als het grondwater zouter wordt, kan dit de beplanting beïnvloeden. Hier kun je nu al op inspelen, bijvoorbeeld door zouttolerante bomen te planten. Ook het behouden en verbeteren van de waterkwaliteit is een opgave voor nu en in de toekomst.
Anne: De gemeente Leiden is een compacte gemeente, waar vrijwel alle ontwikkelingen ingepast moeten worden in bestaand stedelijk gebied. Dat maakt het puzzelen met de ruimte om alle functies een goede plek te geven. Ook met oog op een extremer klimaat.
“Als gemeente Leiden werken we al een poos aan klimaatadaptatie: meer groen, minder verharding en regenwater niet meer afvoeren via de riolering. We combineren dat vaak met de vervanging van oude riolering en maken dan meteen ruimte voor planten en dieren.
Maar we wilden ook graag weten of ons watersysteem wel op orde blijft, want er wordt nog veel gebouwd in de stad. Water en bodem sturend in de bestaande stad is best een puzzel! We hebben veel geleerd van het traject samen met Rijnland. En nu kunnen we samen stap voor stap verder met de resultaten, zowel in de ruimtelijke ordening als ook bij werkzaamheden in de openbare ruimte.”
-Veronique Loeffen, gemeente Leiden
Hoe gaat het met de waterkwaliteit in Leiden?
Julia: In Leiden zien we bijvoorbeeld weinig waterplanten, terwijl deze juist de waterkwaliteit versterken. Daarnaast bieden waterplanten een schuil- en paaiplaats voor waterdieren en jonge vis. In Leiden leggen ze daarom dood hout in het water op plekken waar dit past. Zo’n stapel hout is een soort vissenbos, die ook weer beschutting geeft aan vissen. Hierdoor verbetert het waterleven en uiteindelijk de ecologische waterkwaliteit.
Anne: Dit soort kleine maatregelen maken verschil. Denk naast vissenbossen bijvoorbeeld ook aan oevers waar we meer ruimte voor natuur laten in plaats van ze volledig te bekleden met beschoeiing.
Julia: Er was vanuit de gemeente behoefte voor een detail uitwerking op waterkwaliteit. Dus heb ik een ecoloog van de gemeente geholpen met het uitwerken van een strategie. We hebben gekeken hoe de gemeente kan bijdragen aan de Europese richtlijn voor waterkwaliteit (KRW), want uiteindelijk moet al het water in Nederland in 2027 voldoen aan deze richtlijn. En ook gemeentes kunnen hieraan bijdragen.
Wat is het droombeeld voor het Leidse water?
Julia: Daarvoor hebben we alle wateren ingedeeld in categorieën. Dat gaat van stadswater tot water vol natuur. We streven naar een zo groen mogelijke inrichting, maar op sommige plekken in de stad is dat gewoon niet mogelijk. Op een ambitiekaart geven we aan welke categorie haalbaar is voor een watergang. Daar kan de gemeente komende jaren naartoe werken.
Hoe hebben jullie de samenwerking uiteindelijk ervaren?
Anne: Het is mooi om te zien hoe we kennis hebben gedeeld met verschillende collega’s van Rijnland en Leiden. Zo kijken we gezamenlijk naar de toekomst om te bepalen hoe het watersysteem eruit gaat zien én krijgen we een goede positie bij de ruimtelijke keuzes in stedelijk gebied.
Julia: Samen kom je tot nieuwe inzichten. Het principe WBS is complex en een enorme uitdaging. Juist daarom zijn alle partijen hard nodig. Ik hoop dat dit traject een voorbeeld kan zijn voor andere gemeentes die met WBS aan de slag willen.
Wil je als gemeente ook in gesprek met Rijnland? Neem dan contact op met Joost van der Wal, procesleider bij Rijnland via Joost.Wal@rijnland.net.