In 2022 kochten we bij een Amsterdams antiquariaat een prachtige aquarel: een weergave van de bouwput van de Katwijkse binnensluis ter gelegenheid van het ‘plechtig leggen der eerste stenen’ op 22 juli 1805. De binnensluis was onderdeel van de Katwijkse werken waarmee in de periode 1804-1807 een uitwatering op de Noordzee werd gerealiseerd. We kijken vanaf een duin neer op de sluisput, waar zich veel mensen verzameld hebben. Twee heistellingen zijn in gebruik, bij elke stelling trekt een groep mannen met vereende krachten het heiblok omhoog. Aan de rechterkant is een tribune opgericht voor het orkest dat is uitgenodigd om de feestelijkheden luister bij te zetten. Achter de sluisput zijn diverse tenten neergezet voor de genodigden, met als hoofdgasten natuurlijk dijkgraaf, hoogheemraden en hoofdingelanden van Rijnland. De plechtigheid trekt ook veel toeschouwers. Vanaf de omliggende duinhellingen slaan boeren, burgers en buitenlui het schouwspel gade.
De aquarel is niet gesigneerd, maar naar alle waarschijnlijkheid is Adrianus Hanegraaff de maker. Hanegraaff was landmeter van Rijnland in de periode 1804-1839. Hoewel hij officieel in het Leidse kwartier werkzaam was, werd hij door de ‘Commissie tot de Executie eener Uitwatering’ ook ingezet voor werkzaamheden in Katwijk. Tijdens de plechtigheid op 22 juli 1805 lagen in de keet, ter informatie voor de gasten, kaarten en tekeningen van het werk uitgestald, waaronder een situatietekening van de sluis. Hoewel het niet helemaal zeker is, kan het bij deze situatietekening gaan om de ‘Tekening van een gedeelte der fundering van de sluis binnen duins, tot de uitwatering van Rhijnlands boezem water benoorden Katwijk aan Zee gebouwd. Ter gelegenheid van het plechtig leggen der eerste stenen op den 22 july 1805, met de bijgelegene situatie nauwkeurig opgenomen door A.C. Kros en getekend door A. Hanegraaff’. Deze tekening, in tweevoud aanwezig in de kaartenverzameling van Rijnland, toont ons loodrecht van boven een uiterst nauwkeurige situatietekening van de sluisput. Vergelijken we de aquarel met deze situatietekening, dan blijken deze bijna exact op elkaar aan te sluiten.
Het bijzondere is dat van deze aquarel nu in totaal drie exemplaren bekend zijn. Al in 1902 verwierf Rijnland een exemplaar dat afkomstig was uit de boedel van Frederik Willem Conrad, een van de directeuren van de Katwijkse uitwatering. Ook in de collectie Atlas van Stolk in Rotterdam bevindt zich een exemplaar, in 1903 aangekocht en afkomstig uit de boedel van Arie Blanken Janszoon, een van de andere directeuren. Heeft Hanegraaff voor alle directeuren een aquarel gemaakt en is onze nieuwe aanwinst eens in bezit geweest van Simon Kros, de derde directeur? Het is verleidelijk om dat te denken, maar zeker weten doen we het niet.
Het is opvallend dat het exemplaar-Blanken uit de collectie Atlas van Stolk op een detail afwijkt van de twee Rijnlandse exemplaren. Op de voorgrond rijden een man en een vrouw te paard in de richting van de plechtigheid. De man draagt een militair uniform en de vrouw zit schrijlings naar rechts. Op de beide andere exemplaren is de man gekleed in burger en zit de vrouw schrijlings naar links. Is dit een grapje van de aquarellist, of heeft dit een betekenis? Bekend is dat Hanegraaff getrouwd was met Cornelia Blanken, een zus van Arie Blanken. Hanegraaff en Blanken waren dus zwagers. Het kan daarom een artistiek grapje zijn. We zullen het wellicht nooit zeker weten.
Bijschrift afbeeldingen: Uitsneden van de aquarel uit de Rijnlandse collectie (links) én de collectie Atlas van Stolk (rechts) van de ruiter te paard in respectievelijk burgerdracht en militair uniform.
Bekijk de prent (PRT-0265) en de situatietekening (A-0662) in onze online beeldbank.
Links: NL-LdnHHR, Collectie prenten en tekeningen, PRT-0265
Rechts: Collectie Atlas van Stolk, Rotterdam, AVS105801, inv.nr 108221