In 1965 werd het zuiveren van het afvalwater een integraal onderdeel van het takenpakket van Rijnland. Dit betekende onder andere dat bestaande afvalwaterzuiveringsinstallaties (AWZI's) werden overgenomen van gemeenten en nieuwe installaties door het hoogheemraadschap werden gebouwd.
Een publiek waterzuiveringsfeest markeert een nieuw tijdperk voor Rijnland
Deze nieuwe taak zorgde ervoor dat Rijnland zich zowel binnen het staatsbestel als naar de bredere samenleving ging opstellen als bekwame waterzuiveringsinstantie. Dit gebeurde in een tijd waarin het ecologische vraagstuk van watervervuiling in toenemende mate als een reëel maatschappelijk probleem werd gezien. Een en ander kwam goed naar voren tijdens de door het hoogheemraadschap georganiseerde festiviteiten rondom de ingebruikname van AWZI's in Gouda, Bodegraven en Katwijk op 10 mei 1977. Vertegenwoordigers van het hoogheemraadschap, de Rijksoverheid, de provincie en de gemeenten vierden de afronding van de bouw van de installaties. Daarmee benadrukte het hoogheemraadschap het belang van zijn werk voor de maatschappij.
De voorbereidingen op de festiviteiten
In een brief aan de minister van Verkeer en Waterstaat, Tjerk Westerterp, verklaarde het dagelijks bestuur van Rijnland waarom zij de afronding van de bouw van de AWZI's in Gouda en Bodegraven wilde vieren. Deze installaties waren niet alleen nuttig voor de desbetreffende gemeenten. Vanwege de ligging nabij Rijnlandse inlaatpunten, die ook effect hadden op de hoogheemraadschappen Schieland en Delfland, zouden de installaties van regionaal belang zijn. De installatie in Katwijk ging bovendien een regiofunctie vervullen door afvalwater van enkele omliggende gemeenten te zuiveren en werd daarom toegevoegd aan de viering. Het begin van de bouw in Katwijk werd ook publiekelijk gevierd: scholieren sloegen de eerste paal van de AWZI in de grond en Rijnland stuurde voorlichtingsmateriaal over zijn zuiveringstaak naar scholen in de regio.
De gelijktijdige viering van de opening van de drie installaties toonde het alomvattend karakter van de Rijnlandse waterzuiveringstaak. Het feit dat deze drie installaties op hetzelfde moment gebruiksklaar zouden zijn benadrukte de omvang van deze logistieke operatie. Voor de dag van de officiële opening, 10 mei 1977, werden bij de bouw betrokken externe instanties uitgenodigd: de minister van Verkeer en Waterstaat, de colleges van burgemeester en wethouders van de betrokken gemeenten en vertegenwoordigers van de Gedeputeerde Staten van Zuid-Holland en de Unie van Waterschappen. Niet minder belangrijk was de tweede opening, die vier dagen later plaatsvond. In plaats van een formele openingsceremonie kregen de inwoners uit de regio op die dag de gelegenheid om de installaties te bezoeken. Medewerkers van Rijnland spraken daar over de werking van de AWZI's en er werd een brochure gepubliceerd met informatie over de betekenis en uitvoering van de Rijnlandse zuiveringstaak.
Afbeelding: Dijkgraaf Johannes baron van Knobelsdorff, minister van Verkeer en Waterstaat Tjerk Westerterp en burgemeester van Katwijk Corstiaan Andreas Bos bij de opening van AWZI Katwijk op 10 mei 1977
Dansen voor waterzuivering en tegen vervuiling
Op 10 mei werden op verschillende locaties activiteiten georganiseerd. Onder andere de minister en de dijkgraaf bezochten alle drie de zuiveringsinstallaties. Het programma begon 's ochtends in Gouda, waar de Nederlandse vlag samen met die van de gemeente, het hoogheemraadschap en de provincie werden gehesen voor het persgemaal. Vervolgens werd de installatie door de minister in werking gesteld en werd de AWZI bezocht. Daarna vertrok het gezelschap naar Bodegraven. Daar kregen de gasten een rondleiding door de installatie van een van de Rijnlandse hoogheemraden, stelde de minister opnieuw de AWZI in werking en werd het geheel met muziek omlijst. In Katwijk werd een uitgebreider programma uitgerold. Eerst trad een lokale volksdansgroep op, waarna de minister en de dijkgraaf beiden een toespraak hielden. In de conceptversie van de toespraak van de minister zien we dat hij nadruk legde op de bestrijding van watervervuiling door het hoogheemraadschap, een steeds belangrijker wordend thema op de politieke agenda's. Hij illustreerde ook de noodzaak van brede samenwerking tussen het Rijk, de waterschappen, de provincies en de gemeenten. Vervolgens gaf de dijkgraaf in een tour d'horizon een overzicht van de voorgeschiedenis van de waterzuivering door het hoogheemraadschap, de huidige invulling van de zuiveringstaak en een blik op de toekomst. Hij plaatste de hedendaagse waterzuiveringstaak in het verlengde van het Rijnlandse waterbeheer in de voorgaande eeuwen en wierp een ambitieus licht op de toekomst door te spreken over de gewenste toename van de hoeveelheid gezuiverd afvalwater door het hoogheemraadschap. Na ingebruikstelling door de minister eindigde de dag met een persconferentie in het gebouw van de installatie, waar wederom de grotere maatschappelijke dimensie van het werk van Rijnland werd benadrukt.
Waterzuivering in de kijker van publiek en politiek
Deze activiteiten moesten het succes van het Rijnlandse afvalwaterzuiveringsbeleid illustreren. Tegelijkertijd werd de belangrijke rol van het hoogheemraadschap en de samenwerking met het Rijk, de provincies en de gemeenten in de zuivering van het afvalwater benadrukt door de aanwezigheid van representanten van deze verschillende instanties. Dit werd onder andere aan de samenleving gecommuniceerd aan de hand van advertenties en via de pers, die uitgenodigd was voor de festiviteiten. Deze wekte op zijn beurt interesse voor de publieksdag op 14 mei. In krantenartikelen werd aandacht besteed aan de vergrootte zuiveringscapaciteit van Rijnland na ingebruikname van deze installaties. Ook de toekomstplannen van het hoogheemraadschap, met name de gestreefde toename van de hoeveelheid gezuiverd afvalwater in de komende decennia, werd benoemd. Meer dan voorheen trad vanaf de jaren 60, en in toenemende mate in de jaren 70, het maatschappelijke en ecologische belang van waterzuivering op de voorgrond. Waterzuivering werd daarmee langzaam maar zeker in de ogen van het brede publiek ook een zaak van algemeen belang en zo een thema op lokale, provinciale en nationale politieke agenda's. De feestelijkheden van 1977 representeerden in zekere zin een nieuwe fase in de geschiedenis van het hoogheemraadschap. Ze laten niet alleen de uitbreiding van het takenpakket, maar ook de vermaatschappelijking van het waterbeheer van Rijnland zien.
Literatuur en bronnen
- Giebels, Ludy. Hollands water. Het hoogheemraadschap van Rijnland na 1857. Utrecht: Uitgeverij Matrijs, 2002.
- Hoogheemraadschap van Rijnland, Leiden (NL-LdnHHR), Archief van het hoogheemraadschap van Rijnland (1959-1986), inventarisnummer 1.1.3/1345.
- Hoogheemraadschap van Rijnland, Leiden (NL-LdnHHR), Archief van het hoogheemraadschap van Rijnland (1959-1986), inventarisnummer 1.1.3/1917.
- "Kwaliteit zeewater Katwijk en Noordwijk door zuivering aanzienlijk verbeterd." Leidse Courant, 11 mei 1977. https://leiden.courant.nu/issue/LLC/1977-05-11/edition/0/page/4.
- "Nieuwe installaties maken afvalwater Rijnland schoon." Nederlands Dagblad, 11 mei 1977. https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010627177:mpeg21:p005.