Sluiswachter
De eerste sluizen kwamen al in de Middeleeuwen tot stand, dus ook het ambacht van de sluiswachter of sluismeester is al eeuwenoud. Veelal werd een sluiswachter aangesteld om het beheer te voeren over schutsluizen. In tegenstelling tot een spuisluis, die bedoeld was op het waterpeil in stand te houden, werden schutsluizen gebruikt voor de scheepvaart. Hiermee konden schepen naar een hoger of lager waterpeil getild worden. Het doorlaten of schutten van schepen viel onder de taken van de sluiswachter. Hij of zij bepaalde op welke manier er geschut werd en inde het sluisgeld. Dit was een vergoeding voor het laten schutten van schepen door de sluis.
Tegenwoordig komt dit bijna niet meer voor. Sluiswachters die in dienst van Rijnland waren, mochten ook bekeuringen uitschrijven. Wanneer een schipper zich niet aan de wetgeving van het hoogheemraadschap hield, voor onveilige situaties zorgde of schade aan de sluis toebracht, legde de sluiswachter hem een boete op. Als er een brug over de sluis lag, trad de sluiswachter (vaak) op als brugwachter.
Afbeelding van kantoor van de sluiswachters bij de Grote Sluis te Spaarndam (2023)
Vroeger werden de sluizen handmatig bediend. Dit gebeurde onder andere door de sluisdeuren open te draaien of ze met een lange stok open te duwen. Tegenwoordig is de bediening van sluizen geautomatiseerd. De sluiswachter bedient de sluizen op afstand met behulp van sensoren en een elektrische aandrijving. In een enkel geval worden ze nog met de hand geopend. Dit is onder andere het geval bij de Kolksluis in Spaarndam, de oudste schutsluis van Europa, die door vrijwilligers op bepaalde momenten op de dag wordt geopend. Plezierboten kunnen hier nog op de ouderwetse manier geschut worden.
Afbeelding van de Kolksluis in Spaarndam, met sluiswachter (1896; FOTO-001086).
Verordening op het doorschutten van schepen bij de Leidschendam (bepaling hoe vaak per dag de sluiswachter mag schutten; 1861): BKM-0177.
