De waterschapsgrenzen
Vanaf de middeleeuwen ontstonden (ongeveer) langs de grenzen van de baljuwschappen de Hollandse waterschappen. In essentie hield ieder afzonderlijk waterschap zich bezig met het keren van water van buiten het beheergebied en het lozen van overtollig water daarbinnen. Elk waterschap had immers zijn eigen boezempeil. De scheidingen tussen de verschillende gebieden werden ‘landscheidingen’ genoemd: zij vormden waterkeringen die lager gelegen waterschappen tegen het water van omliggende waterschappen moest beschermen en zij dienden als gebiedsgrenzen. Deze landscheidingen waren sterk aan verandering onderhevig. Daarbij zorgde het onderhoud en de locatie van de waterkeringen regelmatig voor problemen met de omliggende waterschappen.
Zo vormde tijdens de 17de eeuw het verloop van de landscheiding tussen Rijnland en Delfland bij Wassenaar de aanleiding voor verschillende incidenten en juridische processen tussen de hoogheemraadschappen. Ook Floris Balthasars, maker van de eerste overzichtskaart van Rijnland, werd bij het conflict betrokken. Tussen 1608 en 1615 vervaardigde Balthasars overzichtskaarten van Schieland, Delfland en Rijnland. Op een niet bewaard gebleven concept van de Rijnlandse kaart had hij het verloop van de landscheiding bij Wassenaar weergegeven zoals hij enkele jaren eerder ook had gedaan op de Delflandse kaart, geheel naar inzicht van het Delflandse bestuur. Dit leidde tot veel onvrede bij Rijnland. Hierdoor zou een gedeelte van het zuiden van Wassenaar onder de jurisdictie van Delfland vallen, terwijl dat eigenlijk aan Rijnland was toebedeeld. De landmeter werd door het bestuur ontboden om naar Leiden te komen, waar hij in hechtenis werd genomen en werd verhoord. Op de overzichtskaart, die in 1615 voltooid werd, was het verloop van de landscheiding naar tevredenheid van het Rijnlandse bestuur gecorrigeerd.
Figuur 2: Chaerte ende afteijckeninge vande gelegentheijt vant' westersche quertier van Rijnlant ende het noorder quertier van Delfflandt mette limiten ende het landtscheijdinge van dien, oorspronkelijk vervaardigd door Jan Pietersz. Douw in 1629, gekopieerd door Jan Jansz. Douw, 1661.
NL-LdnHHR, Collectie kaarten, A-0110.
De grenzen van Rijnland met de omliggende hoogheemraadschappen van de Hondsbossche, Amstelland, Schieland en Delfland en het Grootwaterschap van Woerden werden, soms aangespoord door soortgelijke processen, regelmatig in kaart gebracht. Een mooi voorbeeld hiervan is een ongekleurd exemplaar van de overzichtskaart die Melchior Bolstra in 1746 vervaardigde. Door Jan Kros zijn hierop in 1851 alle historische en ‘voorgestelde’ grenzen met de omliggende waterschappen weergegeven, ter voorbereiding op de herziening van het reglement van Schieland. Een fragment van deze kaart, waarop de landscheidingen van Rijnland, Delfland en Schieland zijn afgebeeld, is te zien in het onderstaande voorbeeld. De andere bladen zijn te vinden onder de kaartnummers A-2010 tot A-2014.
Figuur 3: Fragment uit ’t Hooge Heemraedschap van Rhynland, met aanduiding van de historische en voorgestelde grenzen van Rijnland met naburige waterschappen, vervaardigd door J. Kros, 1851. NL-LdnHHR, Collectie kaarten, A-2015.