PFAS
Wat is PFAS?
PFAS staat voor Poly- en perfluoralkylstoffen en is erg schadelijk. De stoffen worden gemaakt door mensen en komen niet uit de natuur. Daarom heeft de natuur grote moeite om deze stoffen af te breken. Ze lossen niet op en blijven jarenlang aanwezig in de bodem en in het water.
Hoe komt PFAS in de natuur terecht?
PFAS bestaat uit meer dan 6000 stoffen. Dit zijn stoffen die vet en water afstoten en die in verschillende producten worden gebruikt. Een van die stoffen is PFOS (perfluoroctaansulfonzuur). Deze stof zit onder andere in blusschuim, kleding en antiaanbaklagen. Ook zit PFAS in meubels en in de papieren- of plastic verpakkingen van eten.
Wanneer de producten waar PFAS in zit worden gebruikt, weggegooid en vernietigd, komen de stoffen in het milieu terecht. Op deze manier zitten PFAS nu in de bodem en in het water. PFAS zit in de lucht, in cosmetica, in schoenspray, in bakpapier, in eieren. Het zit overal en in iedereen.
Wat doet Rijnland?
Dat er PFAS in de bodem en in het water zit heeft gevolgen voor Rijnland. Rijnland volgt de landelijke wetten die over PFAS gaan en kijkt bij vergunningaanvragen kritisch of er zeer zorgwekkende stoffen (ZZS), waaronder PFAS, aanwezig zijn. Verder houdt Rijnland op verschillende punten de kwaliteit van het water in de gaten en worden er metingen gedaan, ook op de locaties waar gebaggerd gaat worden. Verder doet Rijnland onderzoek naar PFAS in het afvalwater en naar het verwijderen van PFAS uit het water bij onze zuiveringsinstallaties. Al deze activiteiten kost Rijnland zowel tijd als geld.
Hoe nu verder?
De enige manier om PFAS aan te pakken is door terug te gaan naar de bron, dus naar de bedrijven die producten maken waar PFAS in zit. Uiteindelijk moet het doel zijn: het vrijkomen van PFAS moet naar nul. Maar ook met een verbod verdwijnt PFAS niet uit het milieu. Het zorgt er enkel voor dat er niet nóg meer PFAS bij komt. Daarom werkt Rijnland aan meer inzicht in de verspreiding van deze stoffen binnen ons gebied. We werken mee aan initiatieven die tot een mogelijke oplossing kunnen leiden.
Samen met andere waterschappen dringen we aan op een verbod op alle PFAS, zodat deze stoffen niet meer in het milieu terecht komen. Als waterschappen ondersteunen we dan ook het initiatief van het rijk om tot een totaalverbod op PFAS te komen.
PFAS op Schiphol
Op Schiphol is als gevolg van een incident in 2008 op verschillende plekken veel PFAS in de bodem terechtgekomen. Doordat er blusschuim is vrijgekomen uit een sprinklerinstallatie op het terrein van Schiphol, is de bodem vervuild. Er bleek achteraf veel PFOS in het schuimblusmiddel te zitten; er kwam 143 kilo PFOS vrij.
Dezelfde dag nog heeft Rijnland ervoor gezorgd dat dit vuile water zich niet verder kon verspreiden. Door de verwachte regen is het water opgeslagen in grote bassins met een bodem van klei (dit werkt isolerend).
In 2009 zijn de bassins geleegd en onderzocht. Toen is gebleken dat de isolerende laag onvoldoende was waardoor de ondergrond vervuild is geraakt. In 2011 heeft Rijnland een laag modder waar PFOS in zit van de bodem van deze bassins gehaald. Verontreinigde grond is afgevoerd naar een gronddepot (bak) met een vloeistofdichte vloer die ervoor zorgde dat eventuele verontreinigingen van de grond niet in de bodem terecht komen. Ook is de grond afgedekt met een folie om verwaaiing te voorkomen.
Door dit blusschuimincident zit er nog steeds veel PFAS in de bodem van het gebied rondom Schiphol en in het oppervlakte. Zo ook in het Haarlemmermeer. Dit gebied wordt goed in de gaten gehouden en er zijn maatregelen genomen om het verspreiden van PFAS zo veel mogelijk tegen te houden.
Veelgestelde vragen
PFAS staat voor Poly- en perfluoralkylstoffen en is erg schadelijk. De stoffen worden gemaakt door mensen en komen niet uit de natuur. PFAS zijn in veel verschillende producten gebruikt. Bijvoorbeeld in kleding, meubels, verpakkingsmaterialen en kookgerei. Wanneer de producten waar PFAS in zit worden gebruikt, weggegooid en vernietigd, komen de stoffen in het milieu terecht. En nu zitten de stoffen overal, onder andere in de bodem, in de bagger en in het oppervlaktewater.
PFOS is één van de vele PFAS-stoffen. Binnen Rijnland is PFOS het meest voorkomende PFAS in onze sloten en plassen.
Meer informatie over PFAS is te vinden op de website van het RIVM: Vragen en antwoorden over PFAS | RIVM
Rijnland is waterkwaliteitsbeheerder van het oppervlaktewater en moet de waterkwaliteit bewaken en verbeteren.
De aanwezigheid van PFAS heeft gevolgen voor ons werk als waterschap.
- Rijnland volgt de landelijke wetten die over PFAS gaan en kijkt bij vergunningaanvragen kritisch of er zeer zorgwekkende stoffen (ZZS), waaronder PFAS, aanwezig zijn.
- Rijnland monitort op verschillende punten de waterkwaliteit en onderzoekt alle locaties waar gebaggerd gaat worden op PFAS
- Rijnland doet onderzoek naar PFAS in het afvalwater en naar de verwijdering van PFAS bij onze zuiveringsinstallaties.
Het kan heel verfrissend zijn om op een warme dag een duik te nemen in een meer, plas of kanaal. Maar: doe dat niet overal. Het beste is om te zwemmen op een van de 44 officiële zwemlocaties in ons gebied. Deze plekken controleren we in het zwemseizoen (1 mei - 1 oktober) minimaal een keer in de twee weken op ziekteverwekkende bacteriën en blauwalgen. In een warme periode in de zomer kan de waterkwaliteit van een zwemwater snel veranderen. Daarom is het verstandig om voor het zwemmen de actuele informatie te bekijken op www.zwemwater.nl of via de ZwemApp (Apple en Android).
Rijnland doet metingen naar de waterkwaliteit op de officiële aangewezen zwemwaterlocaties. De resultaten zijn te vinden op www.zwemwater.nl. In mei 2024 heeft Rijnland alle Rijnlandse zwemwaterlocaties onderzocht op PFAS. De waarden lagen voor deze locaties onder de in 2024 door het RIVM bepaalde norm voor buitenzwemwater.
Zwemmen op andere plekken
Op de website van het RIVM is meer informatie te vinden over zwemmen op locaties die niet officieel als zwemwaterlocatie zijn aangewezen. Het RIVM heeft in 2024 een rapport gepubliceerd met adviesgrenswaarden voor PFAS in zwemwater (71 ng PEQ/l in zwembaden en 280 ng PEQ/l in buitenzwemwater). De betreffende waarden worden binnen Rijnland alleen overschreden als er sprake is van een specifieke PFAS-bronlocatie (zoals bij vliegvelden). Op alle andere locaties waar Rijnland metingen doet naar PFAS in water, liggen de concentraties onder genoemde advieswaarde voor buitenzwemwater én onder de advieswaarde van zwembadwater.
Het RIVM heeft in 2024 een rapport gepubliceerd met advieswaarden voor PFAS in water (380 ng PEQ/l) ten behoeve van irrigatie van bijv. moestuinen (zie PFAS in oppervlaktewater | RIVM.).
De betreffende waarden worden binnen Rijnland alleen overschreden als er sprake is van een specifieke PFAS-bronlocatie (zoals bij vliegvelden). Op alle andere locaties waar Rijnland metingen naar PFAS in water heeft gedaan, liggen de concentraties ruim onder genoemde advieswaarde.
Op de website van de Rijksoverheid staat meer informatie over het eten uit moestuinen.
Op de website van het voedingscentrum staat informatie over PFAS en het eten van vis.
Het oppervlaktewater van Rijnland wordt niet door een drinkwaterbedrijf gebruikt voor het maken van drinkwater. Op de website van het RIVM staat meer informatie over PFAS en drinkwater.
PFAS komt overal voor: in sloten, vaarten, plassen maar ook in de bodem. Omdat de stoffen niet afbreken, blijven ze nog jarenlang in onze leefomgeving aanwezig. PFAS-verontreiniging wordt veroorzaakt door verontreiniging via de lozingen van Afvalwaterzuiveringsinstallaties (AWZI), overstorten of lozingen vanuit de industrie en, in de Haarlemmermeer, ook door het blusschuimincident op Schiphol.
- Rijnland baggert sloten, beken en vaarten. Zo voorkomen we wateroverlast bij hevige regenval. Bagger is de modder die op de bodem ligt en deze controleren we altijd zorgvuldig op PFAS. 90% van de gecontroleerde bagger is herbruikbaar. Als er meer PFAS in zit dan volgens de wet mag, dan wordt dit weggebracht naar specialisten. De specialisten slaan het met PFAS bevuilde bagger op in grote, afgesloten depots in de grond. Hier kun je meer lezen over baggerdepots. Baggerdepots (rijkswaterstaat.nl)
- Rijnland monitort PFAS in het oppervlaktewater binnen het KRW-meetnet en voert ook onderzoek uit naar verspreiding van PFAS.
- Rijnland doet onderzoek naar PFAS in het afvalwater en naar de verwijdering van PFAS bij onze zuiveringsinstallaties.
- In mei 2024 heeft Rijnland alle Rijnlandse zwemwaterlocaties onderzocht op PFAS. De waarden lagen voor deze locaties onder de in 2024 door het RIVM bepaalde norm voor buitenzwemwater. Dit betekent dat alle zwemlocaties ruim voldoen aan de risicogrenswaarde voor buitenzwemwater.