Uitgelicht

Een Rijnlandse ambtenaar in de 18de eeuw die uitvoerig beschrijft hoe het hoogheemraadschap functioneert en hoe hij door zijn bestuur onheus bejegend is, waarna dit geschrift bijna twee eeuwen later door schenking in het archief van Rijnland belandt. Een mooi kijkje in de verhouding tussen bestuurders en ambtenaren 300 jaar geleden.

Dit jaar is het thema van de Maand van de Geschiedenis ‘Aan het werk!’, waarin de betekenis van arbeid aan de hand van verschillende projecten in een historisch perspectief wordt geplaatst (zie https://www.maandvandegeschiedenis.nl/). Ook Rijnland draagt aan dit thema bij. Voor het houden van de waterkwantiteit en -kwaliteit is het hoogheemraadschap altijd afhankelijk geweest van de krachtsinspanningen van arbeiders en werknemers. Een mooi voorbeeld hiervan is de bouw van het boezemgemaal mr. P.A. Pijnacker-Hordijk te Gouda tussen 1931 en 1936.

Water is een vormend element in ons landschap. In het Nederlandse landschap met zijn rivieren, dijken en boerderijen zien we overal om ons heen de sporen van de wordingsgeschiedenis van Nederland. De gevolgen van de Sint Elisabethsvloed van 1421 zijn tot op de dag van vandaag zichtbaar in het landschap rondom de Spaarndammerdijk bij Spaarndam. Dit gedeelte van de Spaarndammerdijk was voor het achterland de weg naar Haarlem. Tegenwoordig is het vooral onderdeel van een recreatieve route naar de kust voor veel Amsterdammers.

Het idee dat Nederlanders altijd schouder aan schouder stonden om zichzelf en hun buren te beschermen tegen hoogwater is onjuist. Integendeel: soms probeerde men gedaan te krijgen dat andermans dijken laag bleven of verlaagd werden om daardoor zelf minder risico te lopen bij hoge vloeden. Het ging hierbij niet om particulieren, maar om overheden die elkaar dwars zaten. Ook langs het IJ kwam dit voor. Rijnland heeft hier onder geleden, maar probeerde zelf ook ten koste van anderen zijn eigen veiligheid te vergroten.

De publicatie ‘Palingtrek, trammelant & Rijnlands trots’ [1] is ter ere van het 20 jarig jubileum van de vismigratie in Nederland uitgebracht. Hierin komt de geschiedenis van de vangst op aal rond Halfweg en Spaarndam uitgebreid aan bod. Paling gedijde immers goed in de troebele veenwateren van Rijnland, waardoor er een bloeiende palingvisserij in het gebied ontstond. Het leidde ook tot de aanleg van de eerste vismigratievoorziening: het lekgat in de sluisdeur bij Spaarndam.

Zaterdag 2 juli 1814. Katwijk is opvallend versierd met erepoorten en –bogen en er is veel volk op de been. Om even over half elf nadert onder luid gejuich van de kant van de Haagsche Schouw een open rijtuig, getrokken door zes paarden en gevolgd door drie koetsen. In het open rijtuig zitten Alexander, tsaar van Rusland, de prins van Oranje, nog geen koning maar 'soeverein vorst der Verenigde Nederlanden' en zijn zonen Willem, erfprins van Oranje, en Frederik.